Ask the Expert
|
Feedback
|
About us
|
Contact us
|
Pratibha Home


రాష్ట్రీయం

కరవు నేలకు గోదావరి ఉరవళ్లు

* వరద జలాల తరలింపుపై కసరత్తు
గోదావరి వరద నీటిని కృష్ణా బేసిన్‌లోకి మళ్లించడంపై చర్చించేందుకు రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు సమావేశం కాబోతున్నారు. కొన్ని సంవత్సరాలుగా రెండు రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న జల వివాదాలను పక్కనబెట్టి కృష్ణా బేసిన్‌లో, అందునా కరవుతో అల్లాడే ప్రాంతాలకు ఉపయోగపడే ప్రాజెక్టులకు గోదావరి వరద నీటిని మళ్లించే కార్యాచరణకు ముఖ్యమంత్రులిద్దరూ ఉపక్రమించడం ఓ ముందడుగు... ఆహ్వానించదగ్గ పరిణామం! అయితే ఈ పథకం ఆచరణకు తగ్గట్లుగా ఉండి తక్కువ సమయంలో దీని ఫలితం కృష్ణా బేసిన్‌లోని రైతుకు అందినప్పుడే ప్రయోజనం ఉంటుంది. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు కృష్ణా బేసిన్‌లో నీటి అవసరం ఎంత ఉంది, ఎంత నీటి లభ్యత ఉంది, గోదావరి బేసిన్‌లో నికర జలాల కేటాయింపుపోగా ఎంత మిగులు ఉంది, అందులో ఎంత నీటిని ఎక్కడి నుంచి మళ్లిస్తే రెండు రాష్ట్రాల అవసరాలు తీరతాయి, ఎక్కడి నుంచి మళ్లించడానికి అవకాశం ఉంది, ఎక్కడి నుంచి మళ్లిస్తే ఎక్కువ ప్రయోజనం ఉంటుంది వంటి కీలక అంశాలను రెండు ప్రభుత్వాలూ పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. గోదావరిలో 75శాతం నీటి లభ్యత 3,216 శతకోటి ఘనపుటడుగులు(శ.కో.ఘ.)లు కాగా, సరాసరి నీటి లభ్యత 4,510 శ.కో.ఘ.లు. దీన్ని బట్టి గోదావరి బేసిన్‌లోని భాగస్వామ్య రాష్ట్రాలకు ఉన్న నికర జలాల కేటాయింపుపోనూ మిగులు జలాలు చాలా ఉన్నాయి. ఇప్పటివరకు నికరజలాలనే ఏ రాష్ట్రం పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించుకోలేదు. గోదావరి నదిలో చివర ఉన్న ధవళేశ్వరం నుంచి సరాసరిన 2,500 నుంచి 3,000 శ.కో.ఘ.లు సముద్రంలోకి వెళ్తున్నాయి. గడచిన పదేళ్లలో సరాసరిన 2,437 శ.కో.ఘ.లు సముద్రంలోకి వెళ్లాయి. కృష్ణా, గోదావరి నదులు రెండు రాష్ట్రాలకు మాత్రమే సంబంధించినవి కావు. ఈ రెండింటితో పాటు మరో నాలుగు రాష్ట్రాలకు సంబంధం ఉంది. గోదావరి నుంచి పోలవరం ద్వారా కృష్ణా బేసిన్‌కు మళ్లించే 80 శ.కో.ఘ.లలో ఎగువ రాష్ట్రాలైన కర్ణాటక, మహారాష్ట్రలకు 35 శ.కో.ఘ.ల వాటా ఉంది. బచావత్‌ ట్రైబ్యునల్‌ అవార్డులోని క్లాజు-14బీ ప్రకారం ఏ రాష్ట్రమైనా ఇతర నదుల ద్వారా కృష్ణా బేసిన్‌లోకి నీటిని మళ్లిస్తే ఇతర రాష్ట్రాలు అందులో వాటాలను కోరకుండా నిరోధించడానికి అవకాశం లేదు. నిర్మాణానికి అయ్యే వ్యయం, భూసేకరణ, విద్యుత్తు తదితర అంశాలతో పాటు ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చే సమస్యలనూ పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అయితే తెలంగాణ ప్రభుత్వం కాళేశ్వరం, ఇతర ప్రాజెక్టుల విషయంలో మహారాష్ట్రతో సత్సంబంధాలతో ముందుకెళ్లడాన్ని చూస్తే, ఇదేమంత పెద్ద సమస్య కాదు. గోదావరిలో నీళ్లున్నాయి. ఏటా వృథాగా సముద్రంలోకి వెళ్తున్నాయి. కృష్ణాలో అవసరం ఉంది. ఈ అవసరం కోసం గోదావరి నుంచి సముద్రంలోకి వెళ్లే వరద నీటిలో కొంత నాలుగు నెలలపాటు మళ్లించడమే! దీనికి కావల్సిందల్లా పరస్పర సహకారం, సమన్వయంతో ముందుకు వెళ్లడమే.

శ్రీశైలానికి తగ్గుతున్న నీరు
శ్రీశైలం ప్రాజెక్టులో 1984లో నీటిని నిల్వ చేయడం ప్రారంభించినప్పటి నుంచి 2018వరకు వచ్చిన ప్రవాహాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొంటే సరాసరి నీటి లభ్యత శ్రీశైలం వద్ద 953 శ.కో.ఘ.లు. ఎక్కువ సంవత్సరాలు కేటాయింపుల కంటే ఎక్కువ లభ్యత ఉంది. అయితే గడచిన పదేళ్లను పరిగణనలోకి తీసుకొంటే సరాసరి నీటి లభ్యత 498 శ.కో.ఘ.లు మాత్రమే. ఇది ఆందోళనకర పరిణామం. క్రమంగా శ్రీశైలంలోకి ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుందనడానికి ఇది నిదర్శనం. ఒకవైపు శ్రీశైలం మీద ఆధారపడి నీటిని తీసుకొనే ప్రాజెక్టుల సంఖ్య, వినియోగం పెరిగింది, ఇంకోవైపు ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది. నీటి కేటాయింపుల కంటే ఎక్కువ వినియోగంతో ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం చేపట్టడం, ఆగస్టు వరకు ప్రవాహం లేకపోవడం, అక్టోబరు నుంచి దాదాపు ప్రవాహం ఆగిపోతుండటం తదితర కారణాలవల్ల శ్రీశైలం మీద ఆధారపడి చేపట్టిన ప్రాజెక్టులకు సమస్య ఉత్పన్నం కానుంది. బచావత్‌ ట్రైబ్యునల్‌ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 811 శ.కో.ఘ.లు కేటాయించింది. ఇందులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ 512, తెలంగాణ 299 శ.కో.ఘ.లు వినియోగించుకొంటున్నాయి. బచావత్‌ ట్రైబ్యునల్‌ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కేటాయించిన 811 శ.కో.ఘ.ల లభ్యత ఉండాలంటే ఎగువ రాష్ట్రాల నుంచి 462 శ.కో.ఘ.లు రావాల్సి ఉంటుందని, మిగిలిన నీరు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే లభ్యమవుతుందని బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రైబ్యునల్‌ పేర్కొంది. ఆ మేరకు దిగువకు వచ్చేలా ఎగువ రాష్ట్రం చర్య తీసుకోవాలనీ పేర్కొంది. శ్రీశైలంలోకి 35 ఏళ్ల పాటు వచ్చిన నీటి లభ్యతను పరిశీలిస్తే 15 సంవత్సరాల పాటు వెయ్యి శ.కో.ఘ.లకు పైగా వచ్చాయి. 13 సంవత్సరాలు 500 నుంచి వెయ్యి శ.కో.ఘ.లు వచ్చాయి. ఏడు సంవత్సరాల్లో మాత్రమే 500 శ.కో.ఘ.ల కంటే తక్కువ వచ్చాయి. దీన్నిబట్టి 75 శాతం నీటి లభ్యత ఉంది. గమనించాల్సిన ముఖ్యమైన అంశమేమిటంటే 2009-10 తరవాత ఎప్పుడూ శ్రీశైలంలోకి వెయ్యి శ.కో.ఘ.లకు మించి రాలేదు. నాలుగేళ్లు 500 శ.కో.ఘ.ల కంటే తక్కువగా వచ్చాయి. 2015-16 తరవాత శ్రీశైలంలోకి నీటి లభ్యత గణనీయంగా తగ్గింది.

ఈ ప్రభావం కృష్ణా బేసిన్‌లోని అన్ని ప్రాజెక్టులపై పడింది. ఇంకోవైపు శ్రీశైలం నుంచి మిగులు జలాల ఆధారంగా నీటిని వినియోగించుకొనేలా కొత్త ప్రాజెక్టుల గత దశాబ్దంలోనే అనేకం వచ్చాయి. వినియోగంలోకి వచ్చిన, నిర్మాణంలో ఉన్న ప్రాజెక్టులకు కలిపి 350 శ.కో.ఘ.లు అవసరమవుతాయి. నికర జలాల కేటాయింపు ఉన్నా, మిగులు జలాల ఆధారంగా చేపట్టినా అన్ని ప్రాజెక్టుల్లోనూ ఆగస్టులో శ్రీశైలంలోకి ప్రవాహం రాగానే వినియోగం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ సమయంలో ఈ ప్రాజెక్టులకు నీటిని విడుదల చేయకపోతే తరవాత సాధ్యం కాదు. పైగా ఈ ప్రాజెక్టులన్నీ నిత్యం కరవుతో అల్లాడే జిల్లాలకు సాగు, తాగునీరు అందించేవి. కొన్ని ప్రాజెక్టుల సామర్థ్యం పెంచడం లేదా అదనంగా నీటి వినియోగానికి ప్రాజెక్టులు చేపట్టడం కానీ చేయాల్సి ఉంది. ఉదాహరణకు నిత్యం కరవుతో అల్లాడే ప్రాంతానికి సాగునీరందించే హంద్రీనీవా ప్రాజెక్టు తీసుకొంటే 40 శ.కో.ఘ.ల నీటిని కర్నూలు జిల్లా నుంచి కర్ణాటక సరిహద్దులోని కుప్పం దాకా తీసుకెళ్లి ఆరున్నర లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు సాగునీరందించాలి. ప్రధాన పనులు ఓ మేరకు పూర్తయి గత ఆరు సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా నీటిని విడుదల చేస్తున్నారు. అత్యధికంగా ఒక సంవత్సరం 30 శ.కో.ఘ.ల వరకు నీటిని మళ్లించారు. కానీ ఈ ప్రాజెక్టు కింద ప్రతిపాదించిన ఆయకట్టులో ఎకరాకు కూడా నీరందలేదు. నీటిని మళ్లించి కొన్ని చెరువులు నింపారు. మొదటి దశలో కర్నూలు, అనంతపురం జిల్లాల్లో లక్షా 98వేల ఎకరాలు ఉంది. ప్రాజెక్టు నిర్మాణం చేపట్టి ఇప్పటికి ఒకటిన్నర దశాబ్దం కావస్తుంది. ఇప్పటివరకు ఆయకట్టుకు నీటిని సరఫరా చేసే డిస్ట్రిబ్యూటరీ పనులు పూర్తి కాలేదు. లక్ష్యం మేరకు ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రయోజనం కలగాలంటే దీని సామర్థ్యాన్ని పెంచాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ ప్రాజెక్టు కింద ఒక్క ఎకరాకు కూడా నీరందకముందే దీనినుంచి కొత్త పథకాలు చేపట్టారు. ఏ లక్ష్యంతో అయితే ప్రాజెక్టు చేపట్టారో అది నెరవేరిన తరవాతనే ఇంకో ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి పూనుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ఆంధ్రలో వెలిగొండ, తెలంగాణలో శ్రీశైలం ఎడమగట్టు కాలువ ప్రాజెక్టుల పనులూ దశాబ్దకాలంగా సాగుతూనే ఉన్నాయి. కల్వకుర్తి, నెట్టెంపాడు, భీమా ఎత్తిపోతల కింద డిస్ట్రిబ్యూటరీలను పూర్తి చేయాల్సి ఉంది. శ్రీశైలం ఆధారంగా నిర్మించిన ప్రాజెక్టుల కింద నీటి వినియోగం పూర్తి స్థాయిలో జరిగితే రెండు రాష్ట్రాలకు సమస్యలు ఉత్పన్నం అవుతాయి. ఈ లోగానే గోదావరి నీటి మళ్లింపుపై దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.

ట్రైబ్యునల్‌ తీర్పు అనంతరం
కృష్ణా జలాలపై బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రైబ్యునల్‌ ఇచ్చిన తీర్పు అమలైతే తెలుగు రాష్ట్రాలకు కొత్త సమస్యలు ఉత్పన్నమవుతాయి. కృష్ణా జల వివాదంపై 2010లో ముసాయిదా నివేదికను, 2013లో తుది తీర్పును బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రైబ్యునల్‌ ఇచ్చింది. ఆ తీర్పును వ్యతిరేకిస్తూ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సుప్రీంకోర్టులో కేసు దాఖలు చేసింది. తరవాత తెలంగాణ ఇందులో భాగస్వామి అయ్యింది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వచ్చిన అనంతరమే బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రైబ్యునల్‌ అవార్డు గెజిట్‌ నోటిఫికేషన్‌ జారీ అవుతుంది. ఇది జరిగితే మహారాష్ట్ర నీటి వినియోగం 585 శ.కో.ఘ.ల నుంచి 666 శ.కో.ఘ.లకు, కర్ణాటక వినియోగం 734 శ.కో.ఘ.ల నుంచి 907 శ.కో.ఘ.లకు పెరుగుతుంది. అంటే రెండు రాష్ట్రాలకు కలిపి 254 శ.కో.ఘ.లు అవుతుందన్న మాట. ఇందులో కూడా ఆలమట్టిలో ఎక్కువ. ప్రాజెక్టు కట్ట ఎత్తును 519.6 మీటర్ల నుంచి 524.256 మీటర్ల ఎత్తుకు పెంచుకోవడానికి అనుమతి ఇచ్చింది. ఈ ప్రాజెక్టులోనే కర్ణాటక 130 శ.కో.ఘ.లు అదనంగా వాడుకోవచ్చు. ప్రస్తుతం ఆగస్టు మొదటి వారంలో ఆలమట్టి నుంచి దిగువకు విడుదల చేస్తుండగా, ట్రైబ్యునల్‌ అవార్డు అమలులోకి వచ్చిన అనంతరం ఆగస్టు ఆఖరు వరకు జరుగుతుంది. ఇది శ్రీశైలం ప్రాజెక్టుపైన, ఈ డ్యామ్‌పైన ఆధారపడిన ప్రాజెక్టులపైన తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 811 శ.కో.ఘ.ల నుంచి 1,005 శ.కో.ఘ.లకు పెరిగింది. కానీ ఇందులో 150 శ.కో.ఘ.ల క్యారీ ఓవర్‌ స్టోరేజి గతంలోనూ ఉంది. 75 శాతం నీటి లభ్యత కింద కేటాయింపులు చేసిన బచావత్‌, ఎగువన ఉన్న మహారాష్ట్రకు నూరుశాతం, కర్ణాటకకు 98 శాతం సంవత్సరాలు పూర్తి నీటి లభ్యత ఉంటుందని, దిగువన ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 68 శాతం సంవత్సరాలు మాత్రమే ఉంటాయని భావించి ఎక్కువ వరద వచ్చినప్పుడు శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్‌లో 150 శ.కో.ఘ.లు నిల్వ చేసుకొని తరవాతి ఏడాది వినియోగించుకోవడానికి అవకాశం కల్పించింది. అయితే ఇప్పటివరకు వచ్చిన నీటిని వచ్చినట్లుగా వాడుకోవడం తప్ప నిల్వ చేసుకొని తరవాత వాడుకోవడం అన్నది లేదు. ఇప్పుడు బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ఈ అవకాశమూ లేకుండా చేసింది. బచావత్‌ ట్రైబ్యునల్‌ 2,130 శ.కో.ఘ.లు ఉన్నాయని పంచితే బ్రిజేష్‌ కుమార్‌ ట్రైబ్యునల్‌ 2,578 శ.కో.ఘ.ల వరకు పూర్తిగా పంచేసింది. కృష్ణా బేసిన్‌లో 2,433 శ.కో.ఘ.లకు దాటి వస్తేనే క్యారీ ఓవర్‌ నిల్వకు అవకాశం ఉంటుంది.

ఇది చాలా అరుదుగానే జరుగుతుంది. నూరేళ్లలో 58 సంవత్సరాలు మాత్రమే క్యారీ ఓవర్‌ స్టోరేజి అందుబాటులో ఉంటుందని 40 సంవత్సరాల నీటి లభ్యత బట్టి అంచనా. అయితే గడచిన పదేళ్లలో వచ్చిన ప్రవాహాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొంటే ఏ ఒక్క సంవత్సరమూ క్యారీఓవర్‌ నిల్వకు అవకాశం లేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్విభజన చట్టంలో పేర్కొన్న తెలంగాణలోని కల్వకుర్తి, ఎస్‌ఎల్‌బీసీ, నెట్టెంపాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హంద్రీనీవా, గాలేరు-నగరి, తెలుగుగంగ, వెలిగొండ ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన నీటిని కలిపితే 2,780.50 శ.కో.ఘ.ల లభ్యత కృష్ణాబేసిన్‌లో అవసరం. ఇంత నీటి లభ్యత 100 సంవత్సరాల్లో 36 ఏళ్లు మాత్రమే ఉంటుంది. పాలమూరు-రంగారెడ్డి, దిండి ఎత్తిపోతల, పెంచిన కల్వకుర్తి సామర్థ్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొంటే 2,935.6 శ.కో.ఘ.లు కావాలి. ఇంత నీటి లభ్యత 100 సంవత్సరాల్లో 28 ఏళ్లు మాత్రమే ఉంటుంది. అంటే మిగులు జలాలమీద ఆధారపడి చేపట్టిన ప్రాజెక్టులకు పదేళ్లలో రెండు, మూడేళ్లు మాత్రమే నీటి లభ్యత ఉంటుంది. ప్రాజెక్టు నిర్మించిన తరవాత 2,578 శ.కో.ఘ.లకు మించి వస్తేనే ఇస్తామంటే ఆచరణలో కుదరదు కాబట్టి నికర జలాలు ఉన్న ప్రాజెక్టులు, మిగులు జలాల మీద ఆధారపడి చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు అన్నింటి కింద రైతులు ఇబ్బంది పడాల్సి వస్తుంది.

సాగర్‌కు కొత్త కళ
నాగార్జునసాగర్‌ కుడికాలువ ఆయకట్టు రైతులు గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఈ సమస్యను అనుభవిస్తున్నారు. దీని నుంచి బయటపడటానికి గోదావరి వరద నీటిని 350 నుంచి 400 శ.కో.ఘ.లు కృష్ణాబేసిన్‌లోకి మళ్లించడమొక్కటే మార్గం. ఇది ఒకే చోటు నుంచి కాకుండా ఇంద్రావతి గోదావరిలో కలిసిన తరవాత లేదా దిగువన దుమ్ముగూడెం నుంచి ఒక పథకం, చింతలపూడి కొనసాగింపుగా ఇంకొకటి చేపట్టవచ్చు. ఇంద్రావతి కలిసిన తరవాత గోదావరి నుంచి శ్రీశైలంలోకి నేరుగా మళ్లించడానికి వీలుకాకుంటే దుమ్ముగూడెం నుంచి రోజూ మూడు శ.కో.ఘ.ల నీటిని నాగార్జునసాగర్‌ టెయిల్‌పాండ్‌కు మళ్లించడానికి అవకాశం ఉంది. దీని నుంచి కొంత నీటిని సాగర్‌ కుడి, ఎడమ కాలువ అవసరాలకు ఎత్తిపోయవచ్చు. కొంత నీటిని సాగర్‌లోకి మళ్లించవచ్చు. సాగర్‌లో నిల్వ చేసిన నీటిని, శ్రీశైలంలోకి వచ్చే నీటిని సమన్వయం చేసుకొని రాయలసీమ, ప్రకాశం, మహబూబ్‌నగర్‌, నల్గొండ జిల్లాల్లోని కల్వకుర్తి, ఎస్‌ఎల్‌బీసీ, హంద్రీనీవా, గాలేరు-నగరి, వెలిగొండ, తెలుగుగంగ ప్రాజెక్టులకు పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది. సాగర్‌ రబీ అవసరాలను తీర్చడానికి కూడా వీలుంటుంది. చింతలపూడి నుంచి సాగర్‌ ఎడమ కాలువ కింద ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆయకట్టుకు, తెలంగాణలోకి ఆయకట్టుకు కూడా కొంత నీటిని ఇవ్వడానికి అవకాశం ఉంటుంది. ఇలా ఓ సమగ్ర వ్యూహంతో వ్యవహరిస్తేనే ప్రయోజనం కలుగుతుంది!

- ఎం.ఎల్‌. నరసింహారెడ్డి
Posted on 27-06-2019