Ask the Expert
|
Feedback
|
About us
|
Contact us
|
Pratibha Home
 
2016 - 17: ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ రాష్ట్రాల బడ్జెట్ల తులనాత్మక పట్టిక
 

ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ 2016 - 17

ప్రవేశ పెట్టిన తేదీ: 10- 3 - 2016
రాష్ట్ర విభజన జరిగిన తొలి రెండేళ్లలో తడబాటుకు గురైన చంద్రబాబు ప్రభుత్వం ఈసారి అనిశ్చితికి తావులేకుండా ప్రణాళికాబద్ధ పంథాను ఎంచుకొంది. సంక్లిష్టమైన ఆర్థిక పరిస్థితుల్లోనూ రూ.1.35 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టి భవిష్యత్తుపై ఆశలు రగిల్చింది. సమైక్యరాష్ట్రంలో నాలుగేళ్ల క్రితం ప్రణాళిక పద్దు కింద కేటాయించిన మొత్తానికి సమానమైన కేటాయింపులను ఈసారీ జరిపి రాష్ట్రం ఆర్థికంగా బలోపేతమవుతోందన్న సందేశాన్ని ఇవ్వగలిగింది. 2016-17 వార్షిక బడ్జెట్‌ను విత్తమంత్రి యనమల రామకృష్ణుడు రాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టారు. కొత్త ప్రకటనల జోలికి వెళ్లకుండా ఇప్పటికే ఇచ్చిన హామీలను అమలుచేయడానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
క్లుప్తంగా......
బడ్జెట్ మొత్తం - 1,35,689 కోట్లు
ప్రణాళికేతర వ్యయం - 86,555 కోట్లు
ప్రణాళిక వ్యయం - 49,134 కోట్లు
20 వేల ఉద్యోగాల భర్తీ
కాపు కార్పొరేషన్‌కు రూ.1000 కోట్లు
కొత్తగా యువత సాధికార సంస్థ... రూ.250 కోట్ల కేటాయింపు
ఎస్సీ ఉప ప్రణాళికకు రూ.8,724 కోట్లు
గిరిజన ఉప ప్రణాళికకు రూ.3,100 కోట్లు
మైనార్టీలకు రూ.702 కోట్లు
బీసీ సంక్షేమానికి రూ.8,832 కోట్లు
ఓర్వకల్లులో 27,788 ఎకరాల్లో మెగా ఇండస్ట్రియల్ హబ్
దొనకొండలో 5,779 ఎకరాల్లో పారిశ్రామిక కారిడార్
అమరావతిలో సైన్స్ సిటీ
ఆశావహ దృక్పథంతో.. ప్రజల ఆకాంక్షలు తీర్చేలా వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరానికి రాష్ట్ర బడ్జెట్‌ను రూపొందించామని ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థికశాఖ మంత్రి యనమల రామకృష్ణుడు ఉద్ఘాటించారు. అన్ని వర్గాలకూ అవకాశాలు కల్పించేలా కొత్త పద్దును తయారు చేశామని ప్రకటించారు. 2016-17 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర బడ్జెట్‌ను బుధవారం శాసనసభలో ఆర్థిక మంత్రి యనమల, శాసనమండలిలో పురపాలకశాఖ మంత్రి పి.నారాయణ ప్రవేశపెట్టారు. తొలిసారిగా ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో బడ్జెట్ (ఈ-బడ్జెట్) ప్రవేశపెట్టారు. సభ్యులందరికీ ఒక్కోటి రూ.20 వేల విలువైన ట్యాబ్‌లు ఇచ్చి బడ్జెట్ వివరాలను అందించారు.
2గంటల 5 నిముషాలపాటు సాగిన ఆర్థిక మంత్రి బడ్జెట్ ప్రసంగంలో కీలకాంశాలివీ..
రెవెన్యూ లోటు కొనసాగుతోంది
అశాస్త్రీయంగా రాష్ట్ర విభజన చేయడంతో.. అవిభక్త ఏపీలో లభించిన ఆదాయంలో ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 46 శాతం మాత్రమే వస్తోంది. జనాభా 58.32 శాతం ఉంది. రూ.16,200 కోట్లు రెవెన్యూ లోటుంటే కేంద్రం రూ.2,303 కోట్లు మాత్రమే విడుదల చేసింది. ఇంకా రూ.13,897 కోట్లు లోటు భరిస్తున్నారు. రూ.1,35,688.99 కోట్ల వ్యయంతో 2016-17 బడ్జెట్‌ను ప్రతిపాదించారు.
ప్రణాళికేతర వ్యయం రూ.86,554.55 కోట్లు, ప్రణాళికా వ్యయం రూ.49,134.44 కోట్లుగా అంచనా వేశారు. గత ఆర్థిక సంవత్సరం కంటే 20.03 శాతం పెరుగుదల ఉంది. ప్రణాళికేతర వ్యయం 10.07 శాతం, ప్రణాళికా వ్యయం 42.78 శాతం పెరిగాయి. రెవెన్యూ లోటు రూ.4,868.26 కోట్లు, ఆర్థికలోటు రూ.20,497.15 కోట్లుగా అంచనా వేస్తున్నారు. 2015-16లో రూ.1,13,049 కోట్ల బడ్జెట్‌లో 99.26 శాతం ఖర్చు చేయగలిగారు.
ప్రాజెక్టులకు పెద్దపీట
పోలవరం ప్రాజెక్టుకు రూ.3,660 కోట్లు ప్రతిపాదించారు. ఈ మొత్తాన్ని కేంద్రం సమకూరుస్తుంది. ప్రధాన నీటిపారుదల పథకాలను నిర్దిష్ట వ్యవధిలో పూర్తి చేయించేందుకు రూ.3,135.25 కోట్లు కేటాయించారు. గతేడాదితో పోల్చితే ఇది 57 శాతం ఎక్కువ. 2016-17 ఆర్థిక సంవత్సరంలో తోటపల్లి బ్యారేజీ, పోలవరం కుడి కాలువ, గాలేరు నగరి, హంద్రీనీవా ప్రాజెక్టులు పూర్తి చేయనున్నారు. వంశధార రెండో దశ, వెలుగొండ ప్రాజెక్ట్, గుండ్లకమ్మ జలాశయం, పోలవరం ఎడమ కాలువల్ని 2017-18 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనూ, పోలవరం తొలిదశను 2018 జూన్‌కి పూర్తి చేస్తారు.
14 రోజుల్లో పరిశ్రమలకు అనుమతి
గతంలో పరిశ్రమలకు అనుమతులిచ్చేందుకు 90 రోజులు పట్టేది. సింగిల్ డెస్క్ విధానంలో 21 రోజుల్లోనే అనుమతులిస్తున్నాం. 2016-17లో దీన్ని 14 రోజులకు తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయకత్వంపై విశ్వసనీయతే ఆధారంగా గతేడాది వివిధ పరిశ్రమల్లో రూ.9,505 కోట్ల ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు, 76,818 ఉద్యోగాలు సాధించగలిగారు.
రాబోయే ఆర్థిక సంవత్సరంలో రూ.11,500 కోట్ల పారిశ్రామిక పెట్టుబడులు సాధించాలన్నది లక్ష్యం.రూ.15,458 కోట్ల విలువైన ఖనిజాలు వెలికితీయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. చేనేత, జౌళి అభివృద్ధికి రూ.125.84 కోట్లు ప్రతిపాదించనున్నారు. మొత్తంగా పారిశ్రామిక రంగానికి రూ.975.77 కోట్లు కేటాయించారు.
కలకాలం నిలిచేలా అభివృద్ధి
పౌరులందరికీ గుణాత్మక విద్య, ఆరోగ్య రక్షణ, ఆహారభద్రత అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. కలకాలం నిలిచే అభివృద్ధి వ్యూహం అమలతో మానవాభివృద్ధి సూచికల్ని పెంపొందిస్తారు. మధ్యలోనే బడి మానేసే పిల్లల సంఖ్యను తగ్గించగలిగారు. ఈసారి పాఠశాల, ఉన్నత, కళాశాల, సాంకేతిక విద్యలకు కేటాయింపులు పెంచారు. మధ్యాహ్నభోజన పథకానికి రూ.750 కోట్లు, ఐసీడీఎస్‌కు రూ.772 కోట్లు ఇస్తున్నారు. ప్రజాపంపిణీ వ్యవస్థకు రూ.2702.20 కోట్లు ఖర్చవుతుందని అంచనా. 2029 నాటికి రాష్ట్రంలో దారిద్య్ర నిర్మూలనకు ఎన్నో కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నాం. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీలతోపాటు ఇతర కులాల్లో ఆర్థికంగా వెనకబడినవారి కోసం కేటాయింపులు పెంచారు. కాపు కార్పొరేషన్‌కు రూ.వెయ్యి కోట్లు, బ్రాహ్మణ కార్పొరేషన్‌కు రూ.65 కోట్లు కేటాయించారు. యువత సాధికారతకు సంస్థాగత నిర్మాణాన్ని ప్రతిపాదించాం. దేశంలో నైపుణ్య రాజధానిగా రాష్ట్రాన్ని అభివృద్ధి చేయాలన్నదే లక్ష్యం. గృహనిర్మాణ వ్యయం సాధారణ తరగతికి 6 రెట్లు, దళిత, గిరిజన లబ్ధిదారులకు 8 రెట్లు పెంచారు. వారికి ముడిసరకుల్ని, తక్కువ ధరకు సిమెంటు అందేలా చూస్తామ‌న్నారు.
రాజధాని అభివృద్ధికి రూ.1500 కోట్లు
జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రభుత్వాలకు, పెట్టుబడిదారులకు అమరావతి గమ్యస్థానంగా మారుతోంది. భూ సమీకరణకు సహకరించిన రైతులకు కృతజ్ఞతలు. రాజధాని అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు ప్రభుత్వ వాటాగా బడ్జెట్‌లో రూ.1500 కోట్లు ప్రతిపాదించారు. అవసరమైన ఆర్థిక వనరుల్ని వివిధ ఆర్థికసంస్థలు, మార్కెట్ నుంచి సీఆర్‌డీఏ సమకూర్చుకొంటుంది.

జలవనరులు
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ.7,325 కోట్లు.
సాగునీటి రంగానికి గత బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే కేటాయింపులు పెంచారు. 2015-16లో రూ. 4678.13 కోట్లు కేటాయించారు. అయితే ఈ రంగానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం దృష్ట్యా ఈ మొత్తాన్ని రూ.8,326 కోట్లకు పెంచారు. 2018లోగా రాష్ట్రంలో ప్రాధాన్య ప్రాజెక్టులన్నీ పూర్తి చేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఈ కోణంలో చూసినప్పుడు జలవనరులశాఖకు రూ. 23 వేల కోట్ల నిధులు అవసరమని ఆ శాఖ ప్రతిపాదించింది.ప్రభుత్వం మాత్రం భారీ నీటిపారుదల రంగానికి రూ.6386.66కోట్లే కేటాయించింది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో ఏడు ప్రాజెక్టులను ప్రాధాన్యమైనవిగా గుర్తించింది.
1. వంశధార ప్రాజెక్టు విషయంలో గతేడాది కంటే కేటాయింపులు తగ్గాయి. చేసిన ఖర్చుతో పోల్చి చూస్తే ఎక్కువే ఇచ్చారనుకోవాలి. తాజాగా ప్రాజెక్టు అంచనాలు బాగా పెరిగిపోయి.. రూ.933కోట్లకు చేరాయి. ఇంతవరకు ఈ ప్రాజెక్టుపై 592.80 కోట్లు ఖర్చు చేశారు.
2. వెలిగొండ ప్రాజెక్టులోనూ కేటాయింపులు పెరిగినా, మొత్తం ప్రాజెక్టు వ్యయంతో చూస్తే ఇదీ అంతంతమొత్తమే.
3. గాలేరు నగరి ప్రాజెక్టులో మొదటి దశ రూ.5646.94 కోట్లకు, రెండో దశ 2525.91 కోట్లకు అంచనాలు పెరిగాయి. ఇంతవరకు రూ.4789.96 కోట్లు ఖర్చు చేశారు. ఈ ఏడాది రూ.439 కోట్ల వరకు ఖర్చు చేశారు. కేటాయింపులు మాత్రం గత బడ్జెట్ కంటే పెంచినా ఇవి అంతంతమాత్రమే.
4. హంద్రీనీవా రెండోదశ అంచనాలు పెరిగిపోయాయి. రూ.7340 కోట్లకుచేరాయి. ఈఏడాది ఖర్చుతో పోలిస్తే కేటాయింపులు పెంచారు.
5. తోటపల్లి అంచనావ్యయం 851.9 కోట్లు. ఇప్పటికే రూ.700 కోట్లకు పైగా ఖర్చు చేశారు.
6. పోలవరం ప్రాజెక్టుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూ.3500 కోట్ల కేటాయింపులు జరిపింది. భారీ నీటిపారుదల కింద రాష్ట్రం మొత్తం మీద ప్రాజెక్టులకు కేటాయించిన మొత్తం(రూ.6386 కోట్ల)లో సగం కన్నా ఎక్కువ పోలవరానికే కేటాయించడం విశేషం. ఈ నిధులను కేంద్ర సాయం కింద దక్కే రాష్ట్ర ప్రణాళికలో చూపించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన చట్టం ప్రకారం పోలవరానికి కేంద్రం జాతీయహోదా ఇచ్చింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు నిధులు కేంద్రమే ఇవ్వాల్సి ఉంది. గత రెండేళ్లుగా చేసిన ఖర్చు కేంద్రం నుంచి రాష్ట్రానికి దక్కడం లేదు. ఇటీవల బడ్జెట్లోనూ రూ.100 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించింది. కేంద్రం కరుణించి నిధులు ఇస్తేనే రాష్ట్రంలోని ఇతర ముఖ్య ప్రాజెక్టులకు వెసులబాటు కలుగుతుంది.
7. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2015-16 బడ్జెట్‌లో పోలవరం, పట్టిసీమ పనులకు కలిపి రూ.1032 కోట్లు కేటాయించింది. దానికి రెట్టింపు నిధులు ఖర్చు చేసింది. గోదావరి వరద సమయంలో 80 టీఎంసీల నీటిని కృష్ణమ్మకు మళ్లించేందుకు ఉద్దేశించిన పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం కోసం రూ.1202.66 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. పోలవరం ప్రధాన పనులు, పోలవరం కుడి కాలువ తదితర పనులకు రూ.1522.12 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. ప్రధాన పనుల్లో భాగంగా ఎల్అండ్‌టి జియో, బావర్ కంపెనీలు డయాఫ్రంవాల్ పనులు చేపట్టారు.
భారీ నీటిపారుదల - 6386.66 కోట్లు
మధ్య తరహా నీటిపారుదల - 100.58 కోట్లు
చిన్ననీటిపారుదల - 679.62 కోట్లు
ఆయకట్టు అభివృద్ధి పనులు - 137.00 కోట్లు
రవాణా, రహదారులు భవనాలు
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ.3,387 కోట్లు
తెదేపా ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే కనీస అవసరాలైన విద్యుత్తు, వంట గ్యాస్, తాగునీరు, రహదారులు, ఫైబర్ ఆఫ్టిక్ కేబుల్(ఓఎఫ్‌సీ) పేరుతో అయిదు గ్రిడ్లు ప్రజలందరికీ అందుబాటులోకి తీసుకొస్తామని ప్రకటించింది. వీటిలో ఫైబర్ గ్రిడ్ పనులు చాలావేగంగా జరుగుతున్నాయి. రహదారులు, వంటగ్యాస్ గ్రిడ్ల పనులు మందగమనంతో సాగుతున్నాయి. తాగునీటి, విద్యుత్తు గ్రిడ్‌లు ప్రతిపాదనదశలోనే ఉన్నాయి. తాజా బడ్జెట్‌లో ఫైబర్, రహదారుల గ్రిడ్ల గురించి ప్రస్తావించారు.
ఫైబర్ గ్రిడ్: ఈ ఏడాదిలోనే అందుబాటులోకి రానుంది.
ఉద్దేశం: నెలకు రూ.150 ఖర్చుతో 10-15 ఎంబీబీఎస్ వేగంతో కూడిన అంతర్జాలం, కేబుల్ టీవీ, ఫోన్ సౌకర్యం కల్పించేలా ప్రతి ఇంటికి ఓఎఫ్‌సీ కనెక్షన్ ఇవ్వడం.
జరుగుతున్న పని: మార్కెట్ ధరతో పోలిస్తే నాలుగో వంతుకే ఈ సౌకర్యాలు అందుబాటులోకి వస్తాయి. విద్యుత్తు స్తంభాల ద్వారా కేబుళ్లు అమర్చుతున్నారు. ప్రతి విద్యుత్తు సబ్‌స్టేషన్ వరకు ఇలా తీసుకెళ్లాక స్థానిక ఆపరేటర్ల ద్వారా ఇళ్లకు కనెక్షన్లు ఇస్తారు. రూ.320 కోట్లతో చేపట్టిన పనులతో ఈ ఏడాది చివరికి ఫైబర్‌గ్రిడ్ పూర్తవుతుంది.
రహదారుల గ్రిడ్: కేంద్ర, రాష్ట్ర నిధులతో నెమ్మదిగా అమల్లోకి.
ఉద్దేశం: అన్ని కాలాల్లోనూ వెళ్లగలిగే రహదారులతో పంచాయతీల నుంచి రాష్ట్ర రాజధాని వరకు అనుసంధానించడం. గ్రామ పంచాయతీలను మండల కేంద్రాలతో, మండల కేంద్రాలను రెండు వరుసల రహదారులతో జిల్లా కేంద్రాలతో, జిల్లా కేంద్రాల మధ్య నాలుగు వరుసల రహదారులు, జిల్లా కేంద్రాల నుంచి రాష్ట్ర రాజధానికి నాలుగు, ఆరు వరుసల రహదారులతో అనుసంధానించాలి. నౌకాశ్రయాలు, పారిశ్రామిక కేంద్రాలు, విమానాశ్రయాలు, యాత్రా స్థలాల్ని సమీప జాతీయ రహదారులకు అనుసంధానించడమూ ఇందులో భాగమే.
జరుగుతున్న పని: దీనికి ప్రత్యేకంగా కేటాయింపులేమీ లేవు. జాతీయ రహదారులు, కేంద్ర పథకాలైన ప్రధానమంత్రి గ్రామీణ సడక్ యోజన, జాతీయ ఉపాధి హామీ నిధులతోపాటు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రహదారులు, భవనాలు, పంచాయతీరాజ్ శాఖల నిధులను ఉపయోగించుకుంటోంది. 2016-17లో రూ.429 కోట్లు కేటాయించారు. 860 కి.మీ. తారురోడ్లు నిర్మించడం ద్వారా 215 జనావాసాలకు రహదారి సౌకర్యం కల్పించడాన్ని తాజా బడ్జెట్‌లో లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. మొత్తంగా రహదారులు, భవనాల శాఖకు ప్రణాళిక కింద రూ.2,170 కోట్లు కేటాయించారు. కర్నూలు, అనంతపురంల నుంచి అమరావతికి వెళ్లే రాష్ట్ర రహదారుల్ని ఇటీవలే కేంద్రం జాతీయ రహదారులుగా గుర్తించి అభివృద్ధి చేస్తామని ప్రకటించింది. సాగరమాల ప్రాజెక్టు కింద ప్రతిపాదనలు పంపారు.
వంట గ్యాస్ గ్రిడ్: ఈ ఏడాదే శ్రీకారం.
ఉద్దేశం: వంట చెరకుతో వచ్చే కష్టాల నుంచి విముక్తి.
జరుగుతున్న పని: కాకినాడ నుంచి విశాఖపట్నం వరకు సహజ వాయువు పైపులైను, ఫ్లోటింగ్ స్టోరేజీ, రీగ్యాసిఫికేషన్ యూనిట్ పనులు 2016-17లో ప్రారంభం కాబోతున్నాయని బడ్జెట్‌లో ప్రస్తావించారు. దీని ద్వారా తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల్లో ఇంటింటికీ పైపులైన్ల ద్వారా గ్యాస్ పంపిణీ వ్యవస్థ మొదలు కానుంది. ఇది పూర్తిస్థాయిలో అమల్లోకి వచ్చేవరకు .. మహిళల కష్టాలు తొలగించేందుకు దీపం పథకం కింద ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో 11 లక్షల గ్యాస్ కనెక్షన్లు మంజూరు చేశారు. వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరంలో మిగిలిన గృహాలకూ కనెక్షన్లు ఇవ్వాలన్నది లక్ష్యం.
ఈ-ప్రగతి
       ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పరిపాలనలో సమూల మార్పులకు ఈ-ప్రగతి, ఈ-కార్యాలయ ప్రాజెక్టులు కీలకం కానున్నాయి. సన్‌రైజ్ ఏపీ లక్ష్యసాధన, పారదర్శకపాలన కోసం 'ఈ-ప్రగతి' ప్రాజెక్టు చేపట్టనుంది. దాదాపు రూ.2,398 కోట్ల ఖర్చుతో దీనిని అమలు చేయనున్నట్లు ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో పేర్కొంది. ఈ ప్రాజెక్టు అమలుతో అవినీతి రహిత పాలన, పారదర్శకంగా లబ్ధిదారులకు సేవలందించేందుకు వీలు కలుగుతుంది. రానున్న మూడేళ్లలో ఏపీ సర్కారు రూ.1,528 కోట్లు ఖర్చుచేయనుంది. మెరుగైన పౌరసేవల్లో ఇది కీలకం కానుంది.
ఈ-ప్రగతిలో ఏముంటాయంటే...
సమీకృత సమాచార నిధి (డేటాబేస్)తో అక్రమాలకు తావులేకుండా అర్హులకు ప్రభుత్వ పథకాల ఫలాలు అందుతాయి.
పౌరుల వివరాలతో కూడిన సమాచారనిధి సిద్ధమవుతుంది. ఈ వివరాల నమోదుకు క్షేత్రస్థాయి అధికారులకు లక్ష ట్యాబ్‌లను పంపిణీ చేశారు.
ఓటరు నమోదు వివరాలు, వాహనాల రిజిస్ట్రేషన్, డ్రైవర్ లైసెన్సు, నైపుణ్య శిక్షణ నమోదు, ఉద్యోగాలు, పొందుతున్న వేతనాలు, ఆదాయపన్ను చెల్లింపులు, పాస్‌పోర్టు వివరాలన్నీ నమోదు చేస్తారు.
మనిషి పుట్టుక నుంచి మరణం వరకు జీవనంలో అవసరమైన పౌరసేవలన్నీ ఆన్‌లైన్లో పొందొచ్చు. ప్రస్తుతం ప్రజలకు వివిధ శాఖల నుంచి దాదాపు 103 ధ్రువీకరణ పత్రాలు జారీ అవుతున్నాయి.
ప్రభుత్వ సేవల్లో సందేహాలు తలెత్తినప్పుడు నివృత్తి చేసుకునేందుకు, ప్రభుత్వ పథకాల్లో ఎదురయ్యే ఇబ్బందుల పరిష్కారానికి, అధికారుల్లో జవాబుదారీతనం పెంపొందించేందుకు కోసం డయల్ ఏపీ కేంద్రం ఉంటుంది.
ఈ-కార్యాలయం విశేషాలివీ....
ఇప్పటికే కీలకమైన ప్రభుత్వ విభాగాలన్నిటిలో కాగిత రహిత పరిపాలన అమలు జరుగుతోంది. దీంతో ఒక అధికారి నుంచి మరో అధికారికి దస్త్రం తిరిగే సమయం తగ్గింది.
దస్త్రం ఎప్పుడు...ఎవరి దగ్గర ఎన్నిరోజులుందో తెలుసుకోవచ్చు. నిర్ణీత గడువు దాటినా దస్త్రాన్ని ఎందుకు పరిష్కరించలేదో చెప్పాల్సిన పరిస్థితి ఉంటుంది. ఈ విధానంతో అధికారుల్లో జవాబుదారీతనం పెంపొందుతుంది.
ఉన్నతాధికారులు కార్యాలయంలో లేనప్పటికీ, అవసరమైన, అత్యవసరమైన దస్త్రాలను ఈ-కార్యాలయం సాఫ్ట్‌వేర్ ద్వారా వెంటనే పరిష్కరించవచ్చు.
తొలిదశలో 10 విభాగాలు...
ఈ-ప్రగతి ప్రాజెక్టును తొలిదశలో 10 విభాగాల్లో అమలు చేయాలని సర్కారు నిర్ణయించింది. ఇప్పటికే ప్రాథమిక, వ్యవసాయ రంగాలకు సంబంధించి ఈ-ప్రగతి ప్రాజెక్టు టెండరు ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది. ఈ నెలాఖరు నాటికి పారిశ్రామిక రంగాలకు చెందిన ప్రాజెక్టులకు టెండర్లు పిలవనుంది. 2016 డిసెంబరు నాటికి తొలిదశ పూర్తవుతుంది. రెండోదశలో నీటిపారుదల, రవాణా, మౌలిక సదుపాయాలు, పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి, కార్మిక, మహిళా శిశుసంక్షేమ, గృహనిర్మాణ తదితర శాఖల్లో అమలు చేస్తుంది. మిగతా ప్రభుత్వ విభాగాలకు సంబంధించి మూడోదశలో ప్రాజెక్టును 2017 డిసెంబరుకు పూర్తిచేయనుంది.
ఐటీ రంగం
ఏపీలో ఐటీ అభివృద్ధికి 2016-17 ఆర్థికసంవత్సరానికి రూ.360.21 కోట్లు కేటాయించారు. ఇది గత కేటాయింపు(రూ.370 కోట్లు) కంటే స్వల్పంగా తక్కువ. ఐటీ కార్యకలాపాలు నిర్వహించేందుకు వీలుగా మౌలిక సదుపాయాలతో కూడిన ప్రైవేటు భవనాలను డిజిగ్నేటెడ్ టెక్నాలజీ పార్కు (డీటీపీ)లుగా ప్రభుత్వం గుర్తించనుంది. ఈ పార్కుల్లో ఐటీ కంపెనీలు కార్యకలాపాలు వెంటనే ప్రారంభించేందుకు సర్కారు ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించింది.
డీటీపీలను ప్రోత్సహించేందుకు, ఐటీ ప్రచారం కోసం ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో భారీగానే కేటాయింపులు చేసింది. ఈ కేటగిరీలో రూ.123.65 కోట్లు పేర్కొంది. ఇంజినీరింగ్, ఎంసీఏ, ఎంబీఏ విద్యార్థులకు నైపుణ్య శిక్షణ ఇచ్చేందుకు బడ్జెట్‌లో రూ.4 కోట్లు కేటాయించింది. విశాఖలో 600 ఎకరాల్లో, విజయవాడలో 500 ఎకరాల్లో, తిరుపతిలో 225 ఎకరాల్లో ఐటీ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు రూ.3 కోట్లు, ఏపీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ ఆర్కిటెక్చర్‌కు (ఈ-ప్రగతి) రూ.17.53 కోట్లు, ఎలక్ట్రానిక్స్ ఐటీ ఏజెన్సీకి రూ.146.87 కోట్లు, జాతీయ ఈ-పరిపాలన ప్రణాళికకు రూ.49.40కోట్లు బడ్జెట్‌లో ప్రతిపాదించింది.
నైపుణ్యాభివృద్ధి, వినూత్న కల్పన
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.376.39 కోట్లు
యువతలోని విజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకుని భవిష్యత్తు మానవ వనరులుగా అభివృద్ధి చేస్తూ ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అడుగులు వేస్తోంది. శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగంలో యువత ఆలోచనలకు కార్యరూపం ఇవ్వడానికి కృషి చేస్తోంది. ఔత్సాహిక యువతకు సాంకేతిక, విజ్ఞాన, ఆర్థిక సహాయం ఇవ్వనుంది. జీవ, ఆరోగ్య, నీరు, ఐటీ, ఎలక్ట్రానిక్, పరిశుభ్రతా సాంకేతిక రంగాల్లో స్టార్టప్‌లను ప్రోత్సహిస్తోంది. నైపుణ్య శిక్షణ, స్టార్టప్‌లకు బడ్జెట్‌లో రూ.376.39కోట్లు ప్రకటించింది. విశాఖపట్నం, కాకినాడ, తిరుపతి, అనంతపురంలో ఇన్‌క్యుబేషన్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసింది. వీటిలో 177 స్టార్టప్ ప్రాజెక్టులు కొనసాగుతున్నాయి. విశాఖలోని స్టార్టప్ విలేజీ నుంచి మూడు ప్రాజెక్టులు కార్యరూపం దాల్చాయి. ప్రతి జిల్లా కేంద్రంలోనూ స్టార్టప్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
స్టార్టప్‌లతో భారీగా ఉద్యోగాలు కల్పించవచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. త్వరలోనే ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు బడ్జెట్‌లో ప్రకటించింది. దీంతో యువత ఆలోచనలకు మరింత ప్రోత్సాహం లభించనుంది. నైపుణ్యరంగంలో యువతకు శిక్షణనిచ్చి, మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉద్యోగాలకు సమాయత్తం చేయనుంది.
తిరుపతికి ఐసీ2 సహకారం
స్టార్టప్ రంగంలో అగ్రగామిగా ఉన్న యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టెక్సాస్ ఆస్టిన్ భాగస్వామ్యంతో ఆసియాలోనే తొలి ఇన్‌క్యుబేటర్‌ను తిరుపతిలో స్థాపించనుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను ప్రపంచస్థాయి స్టార్టప్‌లకు కేంద్రంగా మార్చే కార్యక్రమంలో భాగంగా రూ.100 కోట్లతో ఈ ప్రాజెక్టు చేపట్టనుంది. ఇక్కడ కనీసం 1000 స్టార్టప్‌లకు జీవం పోయాలని సర్కారు భావిస్తోంది. ఈ కేంద్రంలో 6వేల మందికిపైగా శాస్త్రవేత్తలు, నూతన ఆవిష్కర్తలు, ఇంజినీర్లు, ఔత్సాహిక వ్యాపారవేత్తలకు శిక్షణ ఇస్తారు. రాష్ట్రంలో 2020నాటికి 100 ఇన్‌క్యుబేటర్ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలని, 5వేల స్టార్టప్‌లను తీర్చిదిద్దాలన్న లక్ష్యంతో ముందుకెళ్తోంది.
ఇన్‌క్యుబేటర్‌లలో సేవలిలా..
పారిశ్రామికవేత్తగా మారాలనుకుంటున్న యువత తమ ఆలోచనలతో కూడిన ప్రాజెక్టుతో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
స్టార్టప్ కేంద్రంలోని నిపుణులు, మెంటర్స్ ఆలోచనను పరిశీలిస్తారు. ఔత్సాహికుడి ఆలోచన, దానిద్వారా వచ్చే లాభాన్ని అంచనా వేస్తారు. ప్రాజెక్టు ఆలోచన నచ్చితే ఐటీ శాఖ అనుమతి ఇస్తుంది.
ఆలోచనను ఆచరణలోకి తీసుకువచ్చేందుకు అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు కల్పిస్తారు. ప్రాజెక్టుకు మూలధన పెట్టుబడి సమకూర్చుతారు.
విద్యారంగం
      విద్య కింద బడ్జెట్‌లో 20,167.29 కోట్లు కేటాయించారు. 2015-16తో పోలిస్తే కేటాయింపులు రూ.3,150.29 కోట్ల మేర పెరిగాయి. విద్యాశాఖకు కేటాయింపులు పెరిగినప్పటికీ, వాస్తవానికి పెంపు అంత ఆశాజనకంగా ఏమీ లేదని సంబంధిత వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ పెంపు వేతనాలకే సరిపోతుందని చెబుతున్నాయి. మాధ్యమిక విద్య కింద రూ.17,502 కోట్లు చూపించారు. పాఠశాల విద్యాశాఖలో ఉపాధ్యాయులు రెండున్నర లక్షల మంది వరకు ఉన్నారు. వీరికి వేతనాల పెంపు వల్లే కేటాయింపులు పెంచారు. సర్వశిక్షా అభియాన్ కింద ప్రత్యేకంగా ఈ దఫా రూ.516.55 కోట్లు చూపించారు. ఇందులో భవనాలు, గదుల నిర్మాణ పనులకు రూ.410 కోట్లు కేటాయించారు. ఉన్నత, సాంకేతిక, కళాశాల విద్యాశాఖ కింద రూ.2,644.64 కోట్లు చూపించారు.
విశ్వవిద్యాల‌యాలకు.....
      విశ్వవిద్యాలయాల కోసం రూ.832.72 కోట్లు అవసరమని ఉన్నత విద్యాశాఖ ప్రతిపాదించగా, ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో రూ.725.94 కోట్లు కేటాయించింది. అయితే ఈ సాధారణ కేటాయింపులతో సంబంధం లేకుండా, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు, పోస్టుల భర్తీ, వర్సిటీల నిర్వహణకు ప్రత్యేకంగా నిధులు ఇవ్వాలని కోరగా, బడ్జెట్‌లో ఆ ప్రస్తావనే లేదు. రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాల్లో మౌలిక వసతుల కల్పనకు బడ్జెట్‌లో నయా పైసా కేటాయించలేదు. 2015-16 బడ్జెట్‌లో రూ.400 కోట్లు కేటాయించినా, ఇప్పటివరకు విడుదల చేయలేదు. వాటి కోసం ఆర్థికశాఖతో ఉన్నత విద్యాశాఖ నిత్యం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నా ఫలితం కనిపించడం లేదు. 2016-17 బడ్జెట్‌లో కేటాయింపు ఊసే లేదు.
రాష్ట్రంలో ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు రాబోతున్న తరుణంలో మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడం లాంటి చర్యలతో రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలను బలోపేతం చేయాల్సి ఉండగా, ప్రభుత్వం ఆ దిశగా నిధులను కేటాయించలేదు. ఆచార్యుల పోస్టుల భర్తీ, విశ్వవిద్యాలయాల నిర్వహణ కోసం రూ.500 కోట్లు కోరినా, బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు చేయకపోవడంపై ఉన్నత విద్యాశాఖ వర్గాలు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
ఉర్దూ విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటుకు రూ.20 కోట్లు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి రూ.10 కోట్లు, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయానికి రూ.10 కోట్ల వంతున సర్కారు బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు చేసింది. ఎన్ఐటీకి రూ.9 కోట్లు, ట్రిపుల్ఐటీకి రూ.9 కోట్లు, గిరిజన విశ్వవిద్యాలయానికి రూ.2 కోట్ల చొప్పున చూపించింది. 2016-17లో ఒంగోలులో ప్రారంభం కానున్న అబ్దుల్ కలాం (ఆర్జీయూకేటీ) ట్రిపుల్ఐటీకి రూ.6 కోట్లు కేటాయించారు.
ఇంధనం, మౌలిక వసతులు
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.3986.35 కోట్లు
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విద్యుత్తు రంగానికి బడ్జెట్ తగ్గింది. 2016-17 బడ్జెట్ ఈ రంగానికి రూ.3986.35 కోట్లే కేటాయించారు. ఇది 2015-16 అంచనాల కంటే రూ.374.16 కోట్లు తక్కువ. విద్యుత్తు సబ్సిడీకి (ప్రధానంగా ఉచిత విద్యుత్తు) 2015-16 మాదిరిగానే రూ.3 వేల కోట్లు కేటాయించారు.
ఏపీ ట్రాన్స్‌కో ద్వారా విద్యుత్తు బాండ్లకు వడ్డీ చెల్లింపులద్వారా చెల్లించే మొత్తం రాబోయే ఆర్థిక సంవత్సరంలో రూ.586.78 కోట్లుగా అంచనా వేశారు. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ మొత్తం దాదాపు రెట్టింపు ఉంది. బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు తగ్గడానికి ఇదో కారణంగా భావిస్తున్నారు.
ఎల్ఈడీ బల్బుల పంపిణీలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దేశంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉంది. ఇందుకు సుమారు రూ.303 కోట్లు ఖర్చవుతోంది. ఈ బల్బులు ఇంకా కొన్ని లక్షల కుటుంబాలకు అందాలి. పంపిణీ చేసిన బల్బుల పొదుపుపైనా కచ్చితమైన మదనం జరగాల్సి ఉంది. విద్యుత్తు సామర్థ్యం కలిగిన వ్యవసాయ పంపుసెట్ల ప్రయోగాత్మక పంపిణీ కార్యక్రమం పూర్తి కాకుండానే, దాని పంపిణీలో వచ్చిన సాధకబాధకాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండానే లక్ష ఇంధన పొదుపు సామర్థ్య పంపుసెట్ల ఉచిత పంపిణీకి టెండర్లు పిలవబోతున్నారు.
పురపాలకం, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ.4,728 కోట్లు
పురపాలనకు 4,728.98 కోట్లు కేటాయించారు. గతేడాది కేటాయింపుల కంటే ఇది 49.1 శాతం ఎక్కువ. ఇందులో ప్రణాళిక వ్యయం కింద రూ.3,141.13 కోట్లు చూపారు. ఈ విభాగంలో గత ఏడాది కంటే దాదాపు రెట్టింపు నిధులు కేటాయించారు. గత బడ్జెట్‌లో ప్రణాళిక కేటాయింపులు రూ.1,733.66 కోట్లు మాత్రమే.
అమరావతి మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టుకు రూ.300 కోట్లు పేర్కొన్నారు.
స్మార్ట్ నగరాలకు రూ.161.94 కోట్లు, అమృత్ పట్టణాలకు రూ.125 కోట్లు కేటాయించారు.
మున్సిపాలిటీల్లోని ఎస్సీ, ఎస్టీ కాలనీల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు రూ.269.86 కోట్లు; భవిష్యత్తు అభివృద్ధి నిధి కింద రూ.126 కోట్లు; ఏపీఎండీపీ ప్రాజెక్టులకు 288.44 కోట్లు కేటాయించారు.
పౌరసరఫరాలు
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.2,702 కోట్లు
పౌరసరఫరాల శాఖకు బడ్జెట్‌లో ఆశించిన మేర కేటాయింపులు జరగలేదు. బియ్యం రాయితీ, దీపం పథకం కింద గ్యాస్ కనెక్షన్ల పంపిణీ, ఇతర పథకాల నిమిత్తం పెరిగిన ఖర్చుల నేపథ్యంలో రూ.4,800 కోట్లు కేటాయించాలని పౌరసఫరాల శాఖ ఆర్థికశాఖకు ప్రతిపాదనలు సమర్పించింది. ఇందులో బియ్యం రాయితీ కోసమే రూ.4,400 కోట్లు అవుతుందని తెలిపింది. అయితే ఈ ప్రతిపాదనలను ఆర్థికశాఖ పెద్దగా పరిగణనలోకి తీసుకున్నట్లు లేదు. గత బడ్జెట్‌లో కేటాయించిన రూ.2,300 కోట్ల కంటే ఈసారి రూ.400 కోట్లు పెంచి ఇప్పుడు రూ.2702 కోట్లు కేటాయించింది. 2015-16లో కేటాయించిన రూ.2300 కోట్ల కంటే రూ.1500 కోట్లు అంటే మొత్తం రూ.3800 కోట్లు ఇప్పటికే పౌరసరఫరాల శాఖ ఖర్చు చేసింది. ఈ రూ.1500 కోట్లను సవరించిన అంచనాల్లో భాగంగా తిరిగి చెల్లించమని ప్రభుత్వాన్ని కోరుతున్నారు. ఈ మొత్తం వస్తుందన్న ఆశాభావంతో పౌరసరఫరాల శాఖ ఉంది. జాతీయ ఆహార భద్రత చట్టం(ఎన్ఎఫ్ఎస్ఏ) అమలు చేస్తున్న నేపథ్యంలో కేంద్రం ఇస్తున్న రాయితీ పరిధిలోకి రాని లబ్ధిదారులకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే బియ్యం బహిరంగ విపణిలో కొనుగోలు చేసి కేజీ రూపాయికే పంపిణీ చేయాల్సి ఉంది. రాష్ట్రంలోని మొత్తం తెలుపురంగు కార్డులకు ప్రతినెలా 2.19లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల బియ్యం అవసరం ఉండగా కేంద్రం 1.44లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల వరకే రాయితీనిస్తోంది.
పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.16,115 కోట్లు
గ్రామీణాభివృద్ధికి 2016-17 బడ్జెట్‌లోనూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పెద్దపీట వేసింది. పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థలకు కలిపి రూ.16,115 కోట్లు కేటాయించింది. పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు సహాయంగా రూ.4,467 కోట్లు ఇవ్వనుంది. గత బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే ఇది 35.6 శాతం ఎక్కువ. జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకానికి నిరుడు రూ.2,800 కోట్లు కేటాయించగా, సర్కారు రూ.3,400 కోట్లు ఖర్చు చేసింది.
ఈసారి కేటాయింపును 75 శాతం మేర పెంచి, రూ.4,764 కోట్లు కేటాయించింది. సీసీ రోడ్లు, నీరు-చెట్టు, వ్యవసాయ కుంటల తవ్వకం, శ్మశానాల అభివృద్ధి- ఇలా పలు కార్యక్రమాలకు ఈ పథకాన్ని అనుసంధానించారు. మున్ముందు మరిన్ని ఎక్కువ పనులను ఈ పథకంతో అనుసంధానించాలనే లక్ష్యంతో ఉన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన వాటాగా బడ్జెట్‌లో అధిక నిధులు కేటాయించింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సీసీ రోడ్ల పనులను ముమ్మరంగా చేపట్టేందుకు ఇది ఉపకరించనుంది.
బహిరంగ మల విసర్జన లేని గ్రామాలుగా గత ఏడాది 275 గ్రామాలను తీర్చిదిద్దగలిగితే, ఈ ఏడాది కనీసం 1,300 గ్రామ పంచాయతీలను ఈ రకంగా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని సర్కారు కేటాయింపులు చేసింది. ఎన్టీఆర్ జలసిరి-2 పథకం కింద 1.24 లక్షల బోర్లు ఉచితంగా వేయాలనే నిర్ణయానికి కట్టుబడుతూ- ఇందుకోసం రూ.196.7 కోట్లు కేటాయించింది.
అమరావతికి.....
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన రాజధాని నిర్మాణ (అమరావతి) ప్రాజెక్ట్‌కు ఈ బడ్జెట్‌లో రూ.1500 కోట్లు కేటాయించారు. ఈ ఏడాది అమరావతి పనులకు మొత్తం రూ.5వేల కోట్లు అవసరమని అంచనా. ఇందులో బడ్జెట్‌లో కేటాయించిన రూ.1500 కోట్లు పోను తక్కిన నిధులను కేంద్రం.. ఆర్థిక సంస్థల నుంచి సమీకరించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
కేంద్రం నుంచి రూ.1000 కోట్లు వస్తాయని ఆశిస్తోంది. అమరావతి ప్రాజెక్ట్‌కి అవసరమైన నిధుల కోసం జాతీయ బ్యాంకులతో పాటు హడ్కో, పవర్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (పీఎఫ్‌సీ) తదితర సంస్థల సహకారం కూడా తీసుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఆయా సంస్థల నుంచి రుణాలుగా నిధులను తీసుకుని ప్రాజెక్టులు చేపడుతుంది.
ఇప్పటికే రాజధాని నగరంలో విద్యుత్తు మౌలిక సదుపాయాలకు పీఎఫ్‌సీ, గృహనిర్మాణ పనులకు హడ్కో సహాయం చేస్తోంది. బ్రిక్స్, ప్రపంచబ్యాంకు, జైకా సంస్థల సహకారంతో మరిన్ని నిధులు తీసుకోనుంది. రెండో విడత రాజధాని నిర్మాణంలో బాండ్ల జారీ, రుణాల సమీకరణ, కేంద్ర ఆర్థిక సంస్థల భాగస్వామ్యం తీసుకోవాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. రాజధానిలో కీలకమైన రోడ్ల నిర్మాణ పనులు వచ్చే నెల నుంచి ప్రారంభంకావాలి.
రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ది అధారిటీ (సీఆర్‌డీఏ) అంచనాల మేరకు రానున్న ఐదేళ్లలో రూ.55వేల కోట్లకు పైగా పెట్టుబడులు అవసరం. మూడేళ్లలోనే రూ.25వేల కోట్లకు పైగా కావాలి. ఈ లెక్కన తొలిఏడాదిలోనే కనీసం రూ.5వేల కోట్ల అవసరముంది.
ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం వద్ద రాజధాని నిర్మాణం కోసం కేంద్రం ఇచ్చిన రూ.850కోట్ల నిధులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. రాజధానిలో పరిపాలన భవన నిర్మాణాలు, అసెంబ్లీ, శాసనమండలి, రాజ్‌భవన్ తదితర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు కేంద్రం మరో రూ.1000 కోట్లు నిధులు ఇస్తుందని భావిస్తున్నారు.
రైతులకు వారి వాటా కింద ఇవ్వాల్సిన భూమి 17వేల ఎకరాలను అభివృద్ధి చేసి, మౌలిక సదుపాయాలను ఒకటి రెండేళ్లలో కల్పించాల్సి ఉంది. దీనికి రూ.15వేల కోట్లు అవసరం. ఇందులో తొలి ఏడాదికి కనీసం రూ.1500కోట్లు ఖర్చుచేయాల్సిన అవసరముంది.
బడ్జెట్‌లో అమరావతి కేటాయింపులు
మొత్తం రూ.1500కోట్లు
రాజధాని ప్రాంత సామాజిక భద్రతా నిధి రూ.70.50కోట్లు
నూతన రాజధాని భూముల సమీకరణకు రూ.1017.87కోట్లు
అమరావతి రాజధాని నగర అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు రూ.10.00కోట్లు
అమరావతి మెట్రోరైలు ప్రాజెక్టు రూ.300కోట్లు
(రాజధానిలో ప్రస్తుతం కొన్ని చోట్ల భూ సమీకరణ పూర్తిగా జరగలేదు. అక్కడక్కడా కొన్ని భూములను సేకరించాల్సి ఉంది. ఇందుకోసం రూ.1017.87 కోట్లలో కొన్ని నిధులను వినియోగించనున్నారు.)
వ్యవసాయరంగం
వ్యవసాయానికి, అనుబంధ రంగాలకు వాతావరణ మార్పులు పెనుసవాల్‌గా మారాయి. కరవు రహితంగా రాష్ట్రాన్ని తీర్చిదిద్దాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. రాష్ట్రంలోని రైతులంతా కరవు బారిన పడకుండా చూసేందుకు చర్యలు చేపట్టింది. వర్షాభావ పరిస్థితుల్లోనూ ఉన్న నీటిని సద్వినియోగం చేసుకుని.. రైతులు కనీస స్థాయిలోనైనా నిలదొక్కుకునేందుకు చేయూత అందించడమే లక్ష్యంగా వ్యవసాయ బడ్జెట్‌కు రూపకల్పన చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో వ్యవసాయశాఖ మంత్రి ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు ప్రత్యేక వ్యవసాయ బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టారు. శాసనమండలిలో మంత్రి కింజారపు అచ్చెన్నాయుడు ఈ బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు.
''రాష్ట్రంలో వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల్లో ఉత్పాదకతను పెంచి మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులను తట్టుకుని రైతు నిలదొక్కుకునేందుకే ఈ బడ్జెట్ దృష్టి సారించిందని వ్యవసాయశాఖ మంత్రి ప్రత్తిపాటి పుల్లారావు వెల్లడించారు. ప్రాథమిక రంగ మిషన్ కింద రూ.16250.58 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో మంత్రి వ్యవసాయ బడ్జెట్ సమర్పించారు. కిందటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే ఇది ఎక్కువే. ప్రభుత్వం కరవును ఎదుర్కొనే ప్రణాళిక రూపొందించినా అందుకు తగ్గ స్థాయిలో నిధుల కేటాయింపు ఉందా అన్నదే ప్రశ్నార్థకంగా ఉంది.
ఈ బడ్జెట్‌లో తొలిసారిగా కరవును తట్టుకొనేందుకు వీలుగా రూపొందించిన ప్రణాళికల అమలుకు రూ.50 కోట్లు కేటాయించారు. కరవును తట్టుకునే పంట రకాలను అభివృద్ధి చేయడం, మిశ్రమపంటలు, అంతరపంటలు తదితరమైనవి ప్రోత్సహించేందుకు ఈ నిధులు ఖర్చు చేస్తారు. పెట్టుబడి లేని ప్రకృతి వ్యవసాయమే రైతులకు ఎక్కువ మేలు చేస్తుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఈ అంశంపై రైతులకు తరచూ శిక్షణ కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. సేంద్రియ, ప్రకృతి వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు ఈ బడ్జెట్‌లో రూ.68.67 కోట్లు కేటాయించింది.
వర్షాధార పరిస్థితుల్లో పంటలను కాపాడుకోవడం పెనుసవాల్‌గా మారుతోంది. కొద్దిపాటి నీరందిస్తే తోటలు.. కొన్ని పంటలు బతుకుతాయి. ఇందుకోసం పంట సంజీవిని కింద 3.5 లక్షల సాగుకుంటలు తవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఆ సాగు కుంటల ద్వారా నీటిని జల ఫిరంగుల (రెయిన్‌గన్‌ల) సాయంతో పంటలకు అందివ్వాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. 5 ఎకరాల లోపు ఉన్న రైతులకు ఉపాధి హామీ ద్వారా సాగుకుంటలు తవ్విస్తారు. వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాలను ఉపాధి హామీతో అనుసంధానించి రూ.5094.83 కోట్లు ఖర్చుచేయనున్నారు.
ఉద్యానశాఖలో కరవు నివారణ కోసం సూక్ష్మ సేద్యాన్ని ప్రోత్సహించాలని భావిస్తున్నారు. బిందుతుంపర సేద్యం పరికరాల సబ్సిడీ కోసం రూ.369.58 కోట్లు కేటాయించారు.
రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు
రైతు ఉత్పాదకతకు, గిట్టుబాటు ధరలకు హామీ కల్పించేందుకు వీలుగా ప్రభుత్వం రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలను ఏర్పాటు చేయనుంది. వ్యవసాయం, ఉద్యానం, పాడి పరిశ్రమ, మత్స్య పరిశ్రమల్లో 1000 రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలను ఏర్పాటు చేసి 10 లక్షల మంది రైతులను ప్రోత్సహించాలని నిర్ణయించింది. 25 రకాల పంటలకు సంబంధించి బహుళజాతి కంపెనీల సాయంతో నిర్దుష్ట ప్రాజెక్టులు తయారు చేసి రైతులకు ఆదాయం పెంచాలనేది ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
కరవు వేళల్లో పశుగ్రాస భద్రతకు ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. ఇందుకోసం పశుగ్రాస భద్రతా విధానం కింద పీపీపీ పద్ధతిలో పశుగ్రాస ఉత్పిత్తి నిల్వలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు బడ్జెట్‌లో పేర్కొన్నారు.
ఆక్వా కల్చర్ చెరువులకు 24 గంటలు నాణ్యమైన విద్యుత్తు సరఫరా చేయనున్నారు. ఎల్.టి. విద్యుత్తును యూనిట్‌కు రూ.4.63కే అందించనున్నారు. అలాగే మత్స్య ఉత్పత్తులు పెంచేందుకు రైతులకు అవసరమైన ప్రోత్సాహకాల కోసం రూ.187 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపులు చూపారు.
ఆచార్య ఎన్.జి.రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా 2016-17 విద్యా సంవత్సరం నుంచి అన్ని కోర్సుల్లో 25% సీట్ల పెంపు
పీపీపీ పద్ధతిలో 792 గ్రామాల్లో సంచార పశువైద్య సేవలు
పశుసంపద సంబంధిత అన్ని రంగాల్లో వ్యాపారాన్ని ఔత్సాహిక గ్రామీణ వ్యాపారస్తుల్ని ప్రోత్సహించేందుకు పీపీపీ పద్ధతిలో ఇంక్యుబేషన్ కేంద్రాల ఏర్పాటు.
మార్కెటింగ్ శాఖ ద్వారా కొత్తగా పన్నెండు మార్కెట్లలో ఇ-మార్కెటింగ్ - కేంద్ర అగ్రికల్చర్ మార్కెట్‌తో అనుసంధానం
వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల కేటాయింపులు (రూ. కోట్లలో)
మొత్తం 16250.58
వ్యవసాయ.. అనుబంధ రంగాలకు
ప్రణాళిక వ్యయం 7691.90
ప్రణాళికేతరవ్యయం 8558.68
వ్యవసాయ ప్రణాళిక వ్యయం 1311.77
ప్రణాళికేతర వ్యయం రూ.4474.46
పశుసంవర్థక శాఖకు 819.35
శ్రీవెంకటేశ్వర పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయానికి 139.92
ఉపాధి హామీ కింద వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల్లో: 5094.83
రైతుల ఉచిత విద్యుత్తుకు 3000
ప్రధానమంత్రి ఫసల్ బీమా యోజనకు 344
వడ్డీలేని, పావలా వడ్డీ రుణాల రాయితీకి 177
రుణ మాఫీ
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రైతు రుణమాఫీ కోసం తాజా బడ్జెట్‌లో రూ.3,512 కోట్లు కేటాయించారు. 54.05 లక్షల ఖాతాల ద్వారా 35.15 లక్షల మందికి ఇప్పటివరకు రూ.7,433 కోట్లు విడుదల చేసిన ప్రభుత్వం రెండో విడత కోసం ఈ బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయించింది.
వడ్డీతో కలిపి రూ.50వేల లోపు రుణం ఉన్నవారందరికీ ఏకమొత్తంలో మాఫీ చేయడంవల్ల తొలి విడతలో అధిక నిధులు వెచ్చించాల్సి వచ్చింది. రూ.50వేలకు పైబడి ఉన్నవారికి విడతకు 20% చొప్పున అయిదు విడతల్లో పదిశాతం వడ్డీతో చెల్లించడానికి ప్రభుత్వం గతంలో సిద్ధమైంది. ఈ అవసరాలకు ఇప్పుడు నిధులు కేటాయించింది. రెండో విడత అర్హులకు రూ.3,265 కోట్లు, వడ్దీ కింద రూ.326 కోట్లు చెల్లించాల్సి ఉంది.
ఆప్కాబ్‌కు రూ.59 కోట్లు, ఉద్యానవన రైతులకు రూ.543 కోట్లు, చివరి విడత పరిష్కార జాబితాలో ఉన్నవారికి రూ.842 కోట్లు కలిపి రూ.5,035 కోట్లు అవసరం. కాగా బడ్జెట్‌లో రూ.1,523 కోట్లు తక్కువగానే కేటాయింపులు జరిపారు. ఈ మొత్తాన్ని ఎలా సర్దుబాటుచేస్తారన్నది తెలియాల్సి ఉంది.
మహిళా రుణమాఫీకింద వడ్డీతో కలిపి గత ఏడాది రూ.3,760 కోట్లు విడుదల చేసిన ప్రభుత్వం ఈ బడ్జెట్‌లో మాత్రం అంకె చెప్పలేదు. మొదటి దశలో అందించిన సహాయాన్ని వినియోగించుకున్న తీరునుబట్టి ఈఏడాది రుణమాఫీకి నిధులు కేటాయిస్తామని మాత్రమే చెప్పారు. ఈ విషయం గురించి మంత్రి యనమలను ప్రశ్నించగా గత బడ్జెట్‌లో దీనికోసం కేటాయింపులు జరపకున్నా రూ.3,760 కోట్లు ఇచ్చామని, ఈసారికూడా కచ్చితంగా అవసరమైన మొత్తాన్ని విడుదల చేస్తామని ప్రకటించారు. చేనేత రుణమాఫీ కోసం గత బడ్జెట్‌లో రూ.110 కోట్లు ఇవ్వడంతో ఈసారి అవసరం రాలేదు.


గృహ నిర్మాణం
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ.1,132 కోట్లు. 2015-16 కంటే రూ.235 కోట్లు ఎక్కువ
గృహనిర్మాణ రంగానికి వనరుల సమీకరణ దిశగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అడుగులు వేయాలనుకొంటోంది. ఆర్థికంగా బలహీనంగా ఉన్నవాళ్లు, వెనకబడ్డవాళ్లకు సొంత గూడు కల్పించేందుకు 2016-2022 మధ్య కాలంలో 40 లక్షల ఇళ్లను నిర్మించాలన్నది రాష్ట్ర గృహనిర్మాణ శాఖ ముందు ఉంచిన లక్ష్యం. ఇందులో పట్టణ ప్రాంతాల్లో 10 లక్షలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 30 లక్షలు నిర్మించాల్సి ఉంటుంది. ఈ యేడాది ఎన్ని ఇళ్లను పేదలకు ఇవ్వాలనే లక్ష్యాన్ని బడ్జెట్‌లో ప్రస్తావించకపోయినా గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో నిర్దేశించుకొన్న 2 లక్షల గృహాల నిర్మాణాన్నే ఈసారి కొనసాగించాల్సి ఉంటుంది. ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో గృహనిర్మాణ రంగానికి రూ.1132.83 కోట్లను కేటాయించారు. ఎన్టీఆర్ గృహనిర్మాణ పథకంలో లబ్ధిదారులకు ఇచ్చే వ్యయాన్ని రూ.2.75 లక్షలు చేశారు.
నాణ్యమైన ఫ్లోరింగ్, వంట గదిలో సౌకర్యాల్లాంటివాటితో ముఖ్య సదుపాయాలన్నింటినీ కల్పించాలన్నది ప్రభుత్వ ఉద్దేశం. బడ్జెట్ కేటాయింపులు ప్రభుత్వం ముందు ఉన్న లక్ష్యానికి సరిపడవు. గృహనిర్మాణ రంగం విషయంలో కేంద్రం సాయంపైనే ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది.
ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన కింద ఆర్థికంగా బలహీనంగా ఉన్న వర్గాలకుగాను 1.2 లక్షలు,, లబ్ధిదారులే నిర్మించుకొనే వాటికిగాను 73వేల ఇళ్లను మంజూరు చేసేందుకు ఇప్పటికే కేంద్రం సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించింది. 59 పట్టణ, స్థానిక సంస్థల్లో వీటిని నిర్మించాల్సి ఉంటుంది. వీటి అంచనా వ్యయం రూ.10,623 కోట్లు. ఇవి కాకుండా పేదలకు నిర్మించే ఇళ్లకు రుణం మంజూరు చేయించడంలో ఆర్థిక సంస్థలతో గృహనిర్మాణ సంస్థకి భాగస్వామ్యం కల్పిస్తారు.
ఈ విధంగా బడ్జెట్‌తో సంబంధంలేకుండా వనరులను సమీకరించుకొనే అవకాశాన్ని గృహనిర్మాణ శాఖకు ప్రభుత్వం అవకాశం కల్పిస్తోంది. ఇవి కాకుండా ఉపాధ్యాయులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, పరిశ్రమల్లో ఉద్యోగులు, కార్మికులు, ఇతర వేతన జీవుల కోసం గృహ సముదాయాలను భరించగలిగే మొత్తంలో నిర్మించేలా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తున్నారు. ఇది గృహనిర్మాణ మండలి పరిధిలో సాగుతుంది. ఇందుకు సంబంధించిన పైలెట్ ప్రాజెక్టు కూడా శ్రీసిటీలో చేపట్టబోతున్నారు.

సంక్షేమ రంగం:
     బడ్జెట్‌లో ఈసారి సంక్షేమానికి పెద్దపీటే దక్కింది. ఈ క్రమంలో సాంఘిక, గిరిజన, మహిళ, వెనుకబడిన తరగతుల, అల్ప సంఖ్యాక వర్గాల సంక్షేమానికి గత బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే కొత్త బడ్జెట్‌లో ప్రభుత్వం కేటాయింపులను బాగా పెంచింది. ఎస్సీ, ఎస్టీల విద్యాభివృద్ధికి ప్రాధాన్యతతోబాటు ఉపాధి కల్పన, అభివృద్ధికీ సమప్రాధాన్యతనిచ్చింది. ఉప ప్రణాళికల కేటాయింపులను పెద్దఎత్తున పెంచింది.
సాంఘిక సంక్షేమం
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ.3,236 కోట్లు.
ఎస్సీ విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్యనందించేందుకు ప్రాధాన్యమిస్తూ సాంఘిక సంక్షేమానికి బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు చేశారు. ఇందుకోసం వసతిగృహాలను గురుకులా(రెసిడెన్సియల్)లుగా మార్చేందుకు ప్రత్యేకంగా రూ.299.84 కోట్లు కేటాయించారు.
సాంఘిక సంక్షేమానికి కేటాయించిన‌ బడ్జెట్‌లో 45శాతం అంటే రూ.1,465 కోట్లు సాంఘిక విద్యాకార్యక్రమాలకే నిర్దేశించారు.
ఎస్సీ విద్యార్థులకు గుణాత్మక విద్యనందించేందుకు రూ.920కోట్లు ఇవ్వనున్నట్లు ప్రకటించారు.
సాంఘిక సంక్షేమ వసతిగృహాల నిర్వహణ నిమిత్తం రూ.389.55 కోట్లు కేటాయించారు.
వసతిగృహాలను గురుకులా(రెసిడెన్సియల్)లుగా మారుస్తామని ఇచ్చిన హామీ మేరకు రూ.299.84 కోట్లు బడ్జెట్‌లో చూపించారు.
నెలకు 50యూనిట్లలోపు విద్యుత్‌ను వినియోగిస్తున్న ఎస్సీ కుటుంబాలకు విద్యుత్‌ఛార్జీలను ప్రభుత్వమే చెల్లిస్తున్న నేపథ్యంలో దీనికోసం రూ.159 కోట్లు కేటాయించారు. ఈ మొత్తం గత కేటాయింపుల కంటే రూ.109 కోట్లు ఎక్కువగా ఉంది.
ఎస్సీ విద్యార్థులకు సివిల్‌సర్వీసెస్ పరీక్షలకు శిక్షణనిచ్చేందుకు రూ.14 కోట్లు కేటాయించారు. ప్రస్తుత సంవత్సరంలో ఇప్పటివరకు ఉన్న 350 మంది అభ్యర్థుల సంఖ్యను ఈ ఏడాది 700లకు పెంచేందుకు ప్రభుత్వం అంగీకరించింది.
ఎస్సీ ఉప ప్రణాళిక
ఎస్సీ ఉప ప్రణాళిక కింద రూ.8,724 కోట్లు కేటాయించారు. ఇది గత కేటాయింపు రూ.5,877 కోట్ల కంటే 48శాతం అంటే రూ.2,836 కోట్లు ఎక్కువ. ఉప ప్రణాళిక నిధులను 42 ప్రభుత్వ శాఖల ద్వారా ఖర్చు చేసేందుకు నిర్ణయించారు. దీని అమలు పర్యవేక్షణ నిమిత్తం ఏర్పాటు చేసే అడ్మినిస్ట్రేటివ్, టెక్నికల్ మానిటరింగ్ కన్సల్టెన్సీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేకంగా రూ.21.94 కోట్లు కేటాయించారు.
గిరిజన సంక్షేమం
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.1,563 కోట్లు
గిరిజన ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యత శాతాన్ని పెంచడంతోపాటు, గిరిజన విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్యనందించేందుకు పెద్దపీట వేయాలని నిర్ణయించారు. గిరిజన విద్యా కార్యక్రమాల కోసం రూ.1,073 కోట్లు కేటాయించారు. వసతిగృహాలను గురుకుల పాఠశాలలుగా మార్చేందుకు రూ.22 కోట్లు కేటాయించారు.
ఉపకార వేతనాల కోసం రూ.236.17 కోట్లు
నెలకు 50యూనిట్లలోపు విద్యుత్ వినియోగిస్తున్న గిరిజన కుటుంబాల విద్యుత్‌ఛార్జీలను ప్రభుత్వమే చెల్లించేందుకుగాను రూ.25కోట్లు కేటాయించింది. ఈ మొత్తం గత బడ్జెట్ కంటే రూ.10 కోట్లు ఎక్కువ. ఎన్టీఆర్ విద్యోన్నతి పథకం కింద ఎస్టీ విద్యార్థులకు సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలకు శిక్షణనిప్పించేందుకు రూ.28 కోట్లను కేటాయించారు.
గిరిజన ఉప ప్రణాళిక
గిరిజన ఉప ప్రణాళిక కింద రూ.3099.96 కోట్లు కేటాయించారు. 45 ప్రభుత్వ శాఖల ద్వారా ఈ మొత్తాన్ని ఖర్చు చేయనున్నట్లు వెల్లడించారు. ఈ మొత్తం గతేడాది ఉప ప్రణాళిక కంటే రూ.1191 కోట్లు (62 శాతం) ఎక్కువ.
బీసీ సంక్షేమం
బీసీల విషయంలో బడ్జెట్‌లో ప్రధానంగా విద్యాభివృద్ధికే పెద్దపీట వేశారు. దీంతోపాటు ఉపాధికల్పనకు నిధుల కేటాయింపును పెంచారు.
మహాత్మాజ్యోతిబా పూలే రెసిడెన్సియల్ పాఠశాలల నిర్మాణం కోసం రూ.20 కోట్లు.
దోభీఘాట్ల కోసం రూ.20కోట్లు.
బీసీ కార్పొరేషన్ ద్వారా నిరుద్యోగులకు ఉపాధికల్పన నిమిత్తం ఆర్థికసాయమందించేందుకు రూ.176కోట్లు.
కులాల సంక్షేమ సమాఖ్యల ద్వారా రూ.163 కోట్ల సాయం అదించేందుకు కేటాయింపులు చేశారు.
అల్ప సంఖ్యాక వర్గాల సంక్షేమం
ఈ బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.710 కోట్లు
అల్ప సంఖ్యాక వర్గాల సంక్షేమానికి ఈ బడ్జెట్‌లో ప్రాధాన్యమిచ్చారు. గత బడ్జెట్‌లో కేటాయించిన మొత్తం కంటే ఈసారి 87శాతం పైగా నిధులను ఎక్కువగా కేటాయించారు. గత ఏడాది బడ్జెట్ రూ.378.81 కోట్లుంటే ఇప్పుడు ఆ మొత్తాన్ని రూ.710.57 కోట్లకు పెంచారు. ఈ ఏడాదిలో కనీసం లక్ష కుటుంబాలకు ఆర్థిక సాయమందించేందుకు నిర్ణయించారు. ఇందుకోసం రూ.250కోట్లు అంచనా వ్యయాన్ని బడ్జెట్‌లో ప్రతిపాదించారు. ఈ వర్గాల సామాజిక ఆర్థిక పురోగతి కోసం రూ.44 కోట్లను కేటాయించారు. మైనారిటీ విద్యార్థుల ట్యూషన్‌ఫీజు తిరిగి చెల్లింపుల కోసం రూ.160 కోట్లు, ఉపకార వేతనాల కోసం రూ.60 కోట్లను కేటాయించారు.
మహిళా, శిశు సంక్షేమం
మహిళాభివృద్ధి శిశు, వికలాంగులు, వయోవృద్ధుల సంక్షేమానికి గత బడ్జెట్ కంటే కొంతమేర కేటాయిపులు పెంచారు. స్త్రీ శిశు సంక్షేమానికి రూ.1331.73కోట్లు కేటాయించారు. ఐసీడీఎస్ అమలు కోసం ఈ బడ్జెట్‌లో 45శాతం పెంచి రూ.772 కోట్లు కేటాయించారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో 6 నెలల నుంచి ఆరేళ్ల మ‌ధ్య వయసున్న 1.33లక్షల మంది పిల్లలకు పౌష్టికాహారం అందించేందుకు ప్రతిపాదించారు. మధ్యాహ్న భోజన పథకానికి గత ఏడాది కంటే రూ.67శాతం పెంచి రూ.750 కోట్లు కేటాయించారు.
వికలాంగుల హోంలు, వసతిగృహాలు, పాఠశాలల నిర్మాణానికి రూ.4.90కోట్లు.
చెవిటివారి కోసం ప్రత్యేకంగా జూనియర్ కళాశాల ఏర్పాటుకు రూ.51లక్షలు.
వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమానికి బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ.4,430 కోట్లు.
స్థానిక/ నీటి గ్రిడ్‌లు
      ఈ బడ్జెట్‌లో గ్రామీణ తాగునీటి విభాగానికి రూ.1195కోట్లు కేటాయించారు. గత ఏడాది రూ.880కోట్లు మాత్రమే కేటాయించారు. ఇప్పటివరకు ఎన్టీఆర్ సుజల కింద ఆయా గ్రామాల్లో 500, వెయ్యి లీటర్ల నీటి సామర్థ్యం ఉన్న నీటిశుద్ధి ప్లాంట్లను నిర్మించారు. ఇకపై వీటితో పాటు కొన్ని గ్రామాలకు నీరిచ్చేందుకు లక్ష లీటర్ల వరకు సామర్థ్యమున్న సామూహిక నీటి శుద్ధి ప్లాంట్లను నిర్మించనున్నారు. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే ఇవి స్థానిక తాగునీటి గ్రిడ్‌లు అన్నమాట.

కుప్పంలో నిర్మించిన లక్ష లీటర్ల సామర్థ్యమున్న ప్లాంటు పనితీరు పరిశీలించాక ఈ రకమైన నమూనాను రాష్ట్రమంతా వీలైనచోట్ల అమలుచేయాలని నిర్ణయించారు. మరోవైపు రానున్న వేసవిలో తాగునీటి ఎద్దడిని ఎదుర్కొనేందుకు, ట్యాంకర్ల ద్వారా నీటి సరఫరా చేసేందుకు ఎంత అవసరమైతే అంత నిధులు ఇచ్చేందుకు సంసిద్ధత వ్యక్తం చేశారు.
రిజిస్ట్రేషన్ శాఖ
రాష్ట్ర ఖజానాకు నిలకడగా ఆదాయాన్ని సమకూర్చే శాఖల్లో స్టాంపులు, రిజిస్ట్రేషన్ శాఖ ఒకటి. ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రభుత్వం లక్ష్యాన్ని పెంచుతూనే ఉంది. లక్ష్యానికి చేరువగా ఆదాయాన్నీ ఆర్జిస్తోంది. తాజా బడ్జెట్‌లో రూ.5,180 కోట్లు ఆర్జించాలని లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించారు. ఇది గతేడాది కంటే 48శాతం అధికం. ఇంత భారీ లక్ష్యాన్ని శాఖ చేరుకోగలదా అని అధికార వర్గాలు తర్జనభర్జనలు పడుతున్నాయి. 2015-16లో రూ.3,500 కోట్లు ఆర్జించాలన్నది లక్ష్యం కాగా ఫిబ్రవరి నెలాఖరుకు రూ.3,200 కోట్లు ఆర్జించింది. మార్చి నెలాఖరుకల్లా లక్ష్యాన్ని చేరడమేగాక మరికొంత ఎక్కువగానే ఆదాయం వస్తుందని అధికారులు అంచనా వేస్తున్నారు.
విమానాశ్రయాల‌కు...
విజయనగరం జిల్లాలో నిర్మించతలపెట్టిన భోగాపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి సంబంధించిన భూముల సర్వే పూర్తి అయిన నేపథ్యంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరంగా బడ్జెట్ మద్దతుగా రూ.67 కోట్లను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేటాయించింది. పెట్టుబడుల కింద దీనికే మరో రూ.3 కోట్లు, ప్రణాళికేతర వ్యయం కింద రూ.6.39 కోట్లు కేటాయించారు.
ప్రాంతీయ విమానాశ్రయాలకు రూ.60.36 కోట్లు కేటాయించారు. ప్రస్తుత బడ్జెట్‌లో రాజమండ్రి విమానాశ్రయానికి రూ.10 కోట్లు కేటాయించగా వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరానికి కేటాయింపు జరపలేదు. విజయవాడ విమానాశ్రయానికి రూ.5 కోట్లు, తిరుపతి విమానాశ్రయానికి రూ.5 కోట్లు నిర్దేశించారు.
కృష్ణా పుష్కరాలకు...
కృష్ణా పుష్కరాలకు ఏపీ ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో రూ.250 కోట్లు కేటాయించింది. ఆగస్టు 12న ప్రారంభం కానున్న పుష్కరాలు కృష్ణా, గుంటూరు, కర్నూలు జిల్లాల్లో 12 రోజులపాటు జరుగనున్నాయి. గత సంవత్సరం జరిగిన గోదావరి పుష్కరాలకు ఏపీ ప్రభుత్వం రూ.200 కోట్లు కేటాయించింది. కృష్ణా పుష్కరాలకు మరో రూ.50 కోట్లు పెంచింది.
పుష్కరాల ఏర్పాట్లకు చేసే ఖర్చులో ప్రభుత్వం నేరుగా కేటాయించే నిధులు సంఖ్యాపరంగా తక్కువే. భక్తుల సౌకర్యాలకోసం చేపట్టే పనులకు వివిధ శాఖలు శాఖాపరమైన నిధుల్లోంచి పెద్దమొత్తంలో ఖర్చు పెడతాయి.
ఆర్టీసీకి...
కొత్త బడ్జెట్‌లో ఆర్టీసీకి రుణాల రూపంలో ప్రభుత్వం రూ.322 కోట్లు కేటాయించింది. పాత బస్సుల స్థానంలో కొత్తవి కొనేందుకు రూ.310 కోట్లు కేటాయించాలని ఏపీఎస్ఆర్టీసీ కోరగా.. ప్రభుత్వం రూ.100 కోట్లు కేటాయించింది. అయితే ఈ మొత్తాన్ని గ్రాంటుగా కాకుండా రుణంగా ఇస్తోంది.
ప్రభుత్వ హామీతో తీసుకున్న రుణాల చెల్లింపునకు రూ.121 కోట్లు కేటాయించింది. విద్యార్థులు, ఇతరులకు ఇచ్చే బస్‌పాస్‌ల రాయితీ బకాయిల కింద రూ.415 కోట్లు కేటాయించాలని ఆర్టీసీ కోరగా, బడ్జెట్‌లో ప్రభుత్వం రూ.121 కోట్లు కేటాయించింది. ఈ మొత్తాన్నీ రుణంగానే పేర్కొంది.
మోటారువాహనాల పన్నును ఆర్టీసీ ప్రభుత్వానికి, బస్‌పాస్ రాయితీని ప్రభుత్వం ఆర్టీసీకి చెల్లించాలి. ప్రభుత్వానికి ఆర్టీసీ నుంచి రావాల్సిన మోటారు వాహనాల పన్నులో బస్‌పాస్ రాయితీ బకాయిలను ప్రభుత్వం సర్దుబాటు చేస్తున్నట్లు సమాచారం.
రహదారి భద్రతకు రూ.10 కోట్లు
రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లో రహదారి భద్రతకు ప్రాధాన్యం లభించింది. రహదారి భద్రత నిధికి రూ.10 కోట్లు కేటాయించింది. రాష్ట్రంలో రోడ్డు ప్రమాదాల నియంత్రణపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేకదృష్టి పెట్టిన విషయం తెలిసిందే. రహదారి భద్రతకు నిధులు కేటాయిస్తామని గత సంవత్సరమే హామీ ఇచ్చింది. ఆ మేరకు ఈ బడ్జెట్‌లో రహదారి భద్రత నిధిని సమకూర్చింది.
రహణాశాఖ
రవాణాశాఖకు ఈ బడ్జెట్‌లో రూ.150.78 కోట్లను ప్రభుత్వం కేటాయించింది. రవాణాసేవల్లో ఆన్‌లైన్ సేవలకు శ్రీకారం చుట్టిన రవాణాశాఖ.. ఇటీవలే వాహనాలకు శాశ్వత రిజిస్ట్రేషన్లకు డీలర్ వద్దే ఆన్‌లైన్ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
రహదారి ప్రమాదాలని డ్రైవింగ్‌లో సరైన నైపుణ్యం లేకపోవడమూ ఓ కారణం. దీంతో డ్రైవింగ్ లైసెన్స్‌ పరీక్షలో అత్యాధుక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని వినియోగిస్తున్నట్లు బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ఆర్థికశాఖ మంత్రి పేర్కొన్నారు.
ప్రణాళిక వ్యయంలో రికార్డు
ప్రణాళిక వ్యయం ఖర్చులో ఆంధ్రప్రదేశ్ రికార్డు సృష్టించింది. చరిత్రలో ఎన్నడూ ఇలాంటి దాఖలా లేదని ఆర్థికమంత్రి యనమల రామకృష్ణుడు ప్రకటించారు. గత 15 ఏళ్ల లెక్కలను చూస్తే ఇది వాస్తవమేననిపిస్తోంది. 1999-00 సంవత్సరంలో ప్రణాళిక వ్యయం 104%కి చేరగా, ఈసారి అది 112%కి పెరిగింది. 2013-14లో అత్యల్పంగా 65% మాత్రమే ఖర్చయింది. గత దశాబ్దన్నర కాలంలో ఇదే అత్యల్ప ఖర్చుగా రికార్డుకెక్కింది. ఇందులో 2013-14 వరకు సమైక్యాంధ్రప్రదేశ్ లెక్కలే. 2014-15లోనూ రెండునెలలు సమైక్యాంధ్రవే కాగా, మిగతా పదినెలలు నవ్యాంధ్ర లెక్కలు ఉన్నాయి.
సంవత్సరం ప్రణాళిక కేటాయింపులు వ్యయం (రూ. కోట్లలో) ఖర్చు(%)
1999-00
2000-01
2001-02
2002-03
2003-04
2004-05
2005-06
2006-07
2007-08
2008-09
2009-10
2010-11
2011-12
2012-13
2013-14
2014-15
2015-16
6,074.30
9,037.66
10,326.65
11,299.50
13,175.56
15,207.87
17,691.59
22,903.50
32,973.17
48,551.20
40,184.11
40,313.34
47,557.85
49,976.59
59,422.48
26,672.86
34,412.47
6,360.63
9,037.66
9,075.02
9,416.41
11,794.84
12,446.67
14,503.09
19,611.15
28,987.43
32,700.64
30,910.24
34,033.76
41,973.10
43,713.09
38,733.50
22,746.21
38,671.44
104.70
84.28
87.87
83.33
89.52
81.84
81.97
85.62
87.91
67.35
76.92
84.42
83.46
87.46
65.18
85.27
112.37
కర్నూలూ 'ఆకర్షణీయ'మే!
      కర్నూలు నగరానికి మహర్దశ రానుంది. ఈ నగరాన్ని ఆకర్షణీయ నగరంగా తీర్చిదిద్దాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంకల్పించింది. ఈ విషయాన్ని 2016-17 బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించింది. ఇప్పటికే రాష్ట్రంలోని రెండు నగరాలు...విశాఖపట్నం, కాకినాడలు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆకర్షణీయ నగరాల జాబితాలో చోటు దక్కించుకున్నాయి. ఈ రెండు నగరాలతో సమానంగా తీర్చిదిద్దటం కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రణాళిక నిధులతో కర్నూలు నగరాన్ని అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలిపింది. దీంతో రాష్ట్రంలో ఆకర్షణీయ నగరాల జాబితా మూడుకు పెరిగినట్లయ్యింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆకర్షణీయ నగరాల జాబితాలో చేరిన విశాఖపట్నం, కాకినాడలకు రానున్న ఐదేళ్లలో దాదాపు రూ.1000కోట్లు దక్కనున్నాయి. 2016-17 బడ్జెట్‌లో రాష్ట్రంలోని స్మార్ట్ నగరాలకు కేంద్రం ప్రతిపాదించిన రూ.161.94 కోట్లలో రాష్ట్ర వాటా రూ.86.94 కోట్లు, కేంద్ర గ్రాంటు రూ.75 కోట్లు. కర్నూలు నగరానికి స్మార్ట్ కేటగిరీ కింద ప్రస్తుతానికి కేంద్రం నుంచి ఎలాంటి నిధులు లేనప్పటికీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే ఆ మొత్తాన్ని భరించనుంది.
పారిశ్రామిక రంగం....
పారిశ్రామికాభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వం కొత్త బడ్జెట్‌లో కీలక నిర్ణయాన్ని ప్రకటించింది. పారిశ్రామిక అనుమతుల మంజూరు గడువును 21 రోజుల నుంచి 14 రోజులకు తగ్గిస్తామని తెలిపింది. వీటిని ఏకగవాక్ష విధానంలో ఇస్తామని చెప్పింది. 2016-17లో రూ.11,500 కోట్ల పెట్టుబడులు కార్యరూపం దాల్చేలా చూస్తామని పేర్కొంది. ఆహారశుద్ధి పరిశ్రమల ద్వారా 15,600 ఉద్యోగాలు సృష్టించాలని భావిస్తోంది. 2017 నాటికి రూ.17,800 కోట్ల విలువైన ఖనిజాలను వెలికితీయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
పరిశ్రమలశాఖకు మొత్తం కేటాయింపులు- రూ.747.1 కోట్లు. పారిశ్రామిక ప్రోత్సాహక ప్రచారానికి రూ.317.91 కోట్లు. ఎస్సీ పారిశ్రామికవేత్తల ప్రోత్సాహకాలకు- రూ.165 కోట్లు.
వైద్య/ ఆరోగ్యం
      వైద్య, ఆరోగ్యశాఖకు రూ.6,103 కోట్లు కేటాయించారు. మొత్తం బడ్జెట్‌లో ఇది 4.5%. పలు సంస్కరణలు తీసుకొస్తున్నందున రూ.7,000 కోట్లు కేటాయించాలని అధికారులు నివేదించినా ప్రభుత్వం పట్టించుకోలేదు. ఎన్టీఆర్ వైద్య సేవల అవసరాలకు రూ.578 కోట్లు ఇచ్చింది.
జాతీయ ఆరోగ్య పథకం కింద కేంద్రం ఇచ్చే నిధుల వినియోగానికి అనుగుణంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూ.1500 కోట్లకు పైగా కేటాయించాలని అధికారులు కోరారు. ప్రభుత్వం రూ.1,166 కోట్లు కేటాయించింది. జాతీయ ఆరోగ్య పథకం కింద రాష్ట్రంలోని ఆస్పత్రుల్లో సంస్కరణలు తీసుకొస్తున్నారు.
108కు రూ.60 కోట్లు కోరితే రూ.53 కోట్లు ఇచ్చారు. 104కు రూ.45 కోట్లు కేటాయించారు.
మందుల కొనుగోళ్లకు రూ.260.58 కోట్లు; ఆస్పత్రుల్లో పరికరాల కొనుగోళ్లకు రూ.80 కోట్లు ఇచ్చారు.
ఎక్సైజ్ శుంకం
      ప్రధాన ఆదాయ వనరుల్లో ఒకటైన ఎక్సైజ్‌పై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భారీగా లెక్కలు వేసుకుంది. ఈసారి ఏకంగా రూ. 5,756 కోట్ల ఆదాయం వస్తుందన్న అంచనాతో ఉంది. గత ఏడాది ఎక్సైజ్ ఆదాయం రూ. 4,600 కోట్లు కాగా ఈసారి ఆ మొత్తాన్ని రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లో 25 శాతం పెంచేసింది. 2015-16లో రూ.4,600 కోట్ల ఆదాయం వస్తుందన్నది ప్రభుత్వ అంచనా. ఫిబ్రవరి నెలాఖరుకు రూ.4,150 కోట్ల ఆదాయం మాత్రమే వచ్చింది. మార్చి నెలను కలిపినా కూడా లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం కష్టమే. ఈ నేపథ్యంలో వచ్చే సంవత్సరంలో మద్యం అమ్మకాల ద్వారా మరో రూ.1,150 కోట్ల ఆదాయం వస్తుందని ప్రభుత్వం అంచనా వేయడం చర్చనీయాంశంగా మారింది.
యువత సాధికారత
యువత సాధికారతకు బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేకంగా రూ.252.38 కోట్లను కేటాయించారు. గత బడ్జెట్‌లో కేటాయించిన మొత్తం కంటే ఇది సుమారు 20 రెట్లు ఎక్కువ. దీంతో పాటుగా నైపుణ్యకల్పన, ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ ప్రమోషన్, క్రీడల అభివృద్ధి వంటివాటికి చేసిన కేటాయింపులు కలిపితే యువత సాధికారికతకు చేపట్టే కార్యక్రమాల కోసం రూ.888 కోట్లు కానున్నాయి.
పర్యాటక రంగం
పర్యాటకానికి రూ.227 కోట్లు: పర్యాటక రంగానికి రూ.227.74 కోట్లు కేటాయించారు. 2016-17లో పర్యాటక రంగంలో రూ.2174 కోట్ల మేర ప్రైవేటు పెట్టుబడులు వచ్చేలా, 7992 ఉద్యోగాలను సాధించే లక్ష్యంగా ప్రతిపాదనలు సిద్ధం చేశారు.
సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు రూ.43 కోట్లు: సంస్కృతి సంప్రదాయాలను పరిరక్షించేలా సంక్రాంతి సంబరాలు, ఉగాది ఉత్సవాలు, దసరా, గిరిజనోత్సవం, అంతర్జాతీయ జానపద ఉత్సవాలు వంటివి నిర్వహించేందుకు బడ్జెట్‌లో రూ.43 కోట్లు కేటాయించారు. కూచిపూడి నాట్య, సంగీతం, డ్రామా ఉత్సవాలు వంటివి నిర్వహించేందుకు రూ.5.15 కోట్లు ప్రత్యేకించారు. విజయవాడలో ఘంటసాల మ్యూజియం ఏర్పాటుకు రూ.1.50 కోట్లు చూపించారు.
సైబర్ సెక్యూరిటీ నైపుణ్యంలో భాగంగా ఒక ప్రతిష్ఠాత్మక కేంద్రాన్ని ప్రారంభించేందుకు చర్యలు. ఇజ్రాయెల్ సహకారంతో తిరుపతిలో 'సైబర్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్' స్థాపన.
ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంతో తిరుపతిలో రూ.100 కోట్ల పెట్టుబడితో ప్రపంచ స్థాయి అంకుర కేంద్రం నిర్మాణం. ఈ మేరకు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టెక్సాస్‌తో అవగాహన ఒప్పందం.
రాష్ట్రంలో సీమెన్స్ ఇండియా సంస్థతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం ద్వారా 6 ఎక్సలెన్సీ కేంద్రాల స్థాపన. వీటి ద్వారా సైబర్ సెక్యూరిటీ, డేటా ఎనలిటిక్స్ తదితర రంగాల్లో లక్ష మంది సాంకేతిక నిపుణులకు, ఇంజినీర్లకు శిక్షణ.
విశాఖపట్నం-చెన్నై పారిశ్రామిక కారిడార్, చెన్నై - బెంగళూరు పారిశ్రామిక కారిడార్, కర్నూలు - బెంగళూరు పారిశ్రామిక కారిడార్‌ల అభివృద్ధి. ఈ ఏడాది రైల్వే బడ్జెట్‌లో విజయవాడ నుంచి ఖరగ్‌పూర్, దిల్లీ నుంచి చెన్నైకి ప్రతిపాదించిన రైల్వే రవాణా కారిడార్ల వల్ల రాష్ట్రంలో పారిశ్రామిక కారిడార్ల అభివృద్ధికి గణనీయమైన ప్రోత్సాహం లభిస్తుందని ప్రభుత్వ విశ్వాసం. విశాఖ - చెన్నై కారిడార్‌లో విశాఖ, కాకినాడ, శ్రీకాళహస్తి-ఏర్పేడు, గన్నవరం-కంకిపాడు పారిశ్రామిక కేంద్రాలుగా గుర్తింపు. ఈ కారిడార్‌కి ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు సహాయం చేస్తుంది. మిగిలిన రెండు పారిశ్రామిక కారిడార్లకు కృష్ణపట్నం, కలికిరి, హిందుపురం ప్రధాన పారిశ్రామిక కేంద్రాలుగా గుర్తింపు. చెన్నై-బెంగళూరు కారిడార్‌కి జపాన్ ఇంటర్నేషనల్ కో-ఆపరేషన్ ఏజెన్సీ సహాయం చేస్తుంది.
1000 మందిని పారిశ్రామిక వేత్తలు, ఆవిష్కర్తలుగా తీర్చిదిద్దేలా 'ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ ఇన్‌స్టిట్యూట్' స్థాపన.
విజయవాడ, రాజమహేంద్రవరంలో విమానాశ్రయాల విస్తరణ, భోగాపురం, దగదర్తి, నాగార్జునసాగర్, దొనకొండల్లో గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాలు.
విశాఖపట్నం, విజయనగరం, ఏలూరుల్లో వస్తు ప్రదర్శనశాలల ఏర్పాటు. విజయవాడలో సాగరతీర వస్తు ప్రదర్శనశాల. వివిధ ప్రాంతాలు, జిల్లాలకు చెందిన జాతరలు, పండుగలు రాష్ట్రమంతటా చేసుకొనే సాంస్కృతికోత్సవాల పేరిట కొత్త పథకం. మహిళా కళాకారులకు ప్రోత్సాహం, వారి సంక్షేమానికి కొత్త పథకం.
కాకినాడలో ఠాగూరు సాంస్కృతిక సముదాయం, తిరుపతి, విజయవాడ, విశాఖల్లో సమావేశ మందిరాల(ఆడిటోరియాలు) నిర్మాణం. ప్రభుత్వ ప్రైవేటు భాగస్వామ్యాలతో తిరుపతి, విజయవాడ, విశాఖల్లో కన్వెన్షన్ సెంటర్లు.
దొనకొండలో 5,779 ఎకరాల్లో పెనిన్సిలార్ ప్రాంతీయ పారిశ్రామిక అభివృద్ధి కారిడార్. రూ.23వేల కోట్ల పెట్టుబడుల్ని ఆకర్షించే ఈ పారిశ్రామిక అభివృద్ధి ప్రాంతంలో 1.33 లక్షల ఉద్యోగావకాశాలు ఉంటాయని అంచనా. కర్నూలు జిల్లా ఓర్వకల్లులో 27వేల ఎకరాల విస్తీర్ణంలో రూ.40వేల కోట్ల పెట్టుబడుల్ని ఆకర్షించి మెగా ఇండస్ట్రియల్ హబ్ అభివృద్ధి. ఇక్కడ 70వేల ఉద్యోగావకాశాలుంటాయి. ప్రకాశం జిల్లాలో 14,231 ఎకరాల్లో జాతీయ పెట్టుబడి తయారీ ప్రాంతం (నిమ్జ్) స్థాపన. రూ.43,700 కోట్లు పెట్టుబడులు ఆకర్షించే సామర్థ్యం ఉన్న జోన్ ఇది. రాబోయే పదేళ్ల కాలంలో 5 లక్షల ఉద్యోగావకాశాలు వస్తాయి. చిత్తూరు జిల్లాలో 5వేల హెక్టార్లలో నిమ్జ్ నెలకొల్పేందుకు సూత్రప్రాయంగా అంగీకారం పొందారు. పారిశ్రామిక, సామాజిక మౌలిక సదుపాయాలు కలిగిన సమగ్ర పారిశ్రామిక నగరంగా రూపకల్పన. రూ.30వేల కోట్ల పెట్టుబడుల్ని ఆకర్షించి, పదేళ్ల కాలంలో 3 లక్షల ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించాలనే యోచన. ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే మచిలీపట్నం, భావనపాడు నౌకాశ్రయాల అభివృద్ధి.
కాకినాడ నుంచి విశాఖ వరకు సహజవాయువు పైప్‌లైన్, ఫ్లోటింగ్ స్టోరేజీ, రిగాసిఫికేషన్ యూనిట్ పనులు ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రారంభం. ఉభయగోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల్లో పట్టణ గ్యాస్ పంపిణీ మొదలు.
ప్రతి శాసనసభ నియోజకవర్గంలో క్రీడా మైదానాల నిర్మాణ యోచన. ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో 127 మైదానాల నిర్మాణం లక్ష్యం. తిరుపతి, విజయవాడ, విశాఖల్లో మూడు సమగ్ర క్రీడా సముదాయాల నిర్మాణం.
ఐటీ ద్వారా పౌరసేవల సామర్థ్యం పెంపొందించే దిశగా చర్యలు. పరిపాలనకు సంబంధించి 21,550 ఈ-వ్యవహారాలతో దేశవ్యాప్తంగా రెండో స్థానంలో రాష్ట్రం ఉంది. మరింత విస్తృతపరుస్తూ బీ2సీ (బిజినెస్ టూ కస్టమర్), జీ2సీ (గవర్నమెంట్ టూ కస్టమర్) సేవల్ని సముచిత ధరకు అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చేందుకు 'మొబైల్ మీ సేవ'సర్వీసుల ప్రారంభం.
జిల్లాకో ఆదర్శ నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రం ఏర్పాటు. దీని ద్వారా ఏటా 50 వేలమందికి శిక్షణ.
కాకినాడ, కృష్ణపట్నం, విశాఖల్లో మూడు మల్టీమోడల్ లాజిస్టిక్ పార్కుల స్థాపన. ఇన్‌లాండ్ వాటర్ వేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా సహాయంతో నాలుగు జాతీయ మార్గాల పనులు ప్రారంభం.
విశాఖలో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్, తిరుపతిలో మహిళల కోసం శ్రీ పద్మావతి ప్రభుత్వ మహిళా వైద్య కళాశాల ప్రారంభం.
గని కార్మిక కుటుంబాల సంక్షేమం కోసం ప్రతి జిల్లాలో 'జిల్లా మినరల్ ఫౌండేషన్' ఏర్పాటు. ఈ ఫౌండేషన్ నిర్వహణకు రూ.1,632 కోట్ల మేర వనరుల సమీకరణ.
ఇదీ ఆంధ్రప్రదేశ్
విస్తీర్ణం: 1,62,970 చ.కి.మీ.
జనాభా: 4,95,77,103
అత్యధికం: తూ.గో.జిల్లా 52,85,824 (10.66%)
అత్యల్పం: విజయనగరం 23,44,474 (4.73%)
మొత్తం జనాభాలో జిల్లాల వారీ శాతం
1. తూర్పుగోదావరి (10.66)
2. గుంటూరు (9.859)
3. కృష్ణా జిల్లా (9.11)
4. విశాఖపట్నం (8.654)
5. చిత్తూరు (8.41)
6. అనంతపురం (8.23)
7. కర్నూలు (8.177)
8. పశ్చిమగోదావరి (8.06)
9. ప్రకాశం (6.85)
10. నెల్లూరు (5.98)
11. కడప (5.814)
12. శ్రీకాకుళం (5.45)
13. విజయనగరం (4.73)
ఎవరెంత మంది?
పురుషులు: 2.485 కోట్లు
స్త్రీలు: 2.475 కోట్లు
పిల్లలు (ఆరేళ్లలోపు): 52.44 లక్షలు
2001-2011 మధ్య జనాభా పెరుగుదల 9.21%
అంతకు ముందు దశాబ్దంలో పెరుగుదల 11.89%
ఎక్కడెంత మంది?
గ్రామ జనాభా: 70.53%
పట్టణ జనాభా: 29.47%
పట్టణ జనాభా: 1,46,10,410
2001-2011 మధ్య పట్టణ జనాభా పెరుగుదల: 33.35%
విస్తృతి
జిల్లాలు: 13
మొత్తం పట్టణాలు: 195
రెవెన్యూ డివిజన్లు: 49
మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు: 13
మున్సిపాలిటీలు, నగర పంచాయతీలు: 97
జిల్లా పరిషత్‌లు: 13
మండల ప్రజాపరిషత్‌లు: 670
గ్రామ పంచాయతీలు: 12,918
రెవెన్యూమండలాలు: 670
రెవెన్యూ గ్రామాలు: 17,398
లింగ నిష్పత్తి
1000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు 997 మంది
అత్యధికం: విజయనగరం(1000 : 1019)
అత్యల్పం: అనంతపురం (1000 : 977)
శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖ, తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి, గుంటూరు జిల్లాల్లో పురుషుల కంటే స్త్రీలు ఎక్కువగా ఉన్నారు.
ఎస్సీ జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి 1007 (రాష్ట్ర సగటు కంటే ఎక్కువ)
ఎస్టీ జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి 1012 (రాష్ట్ర సగటు కంటే ఎక్కువ)
0-6 వయసు పిల్లల్లో లింగ నిష్పత్తి
ప్రతి 1000 మంది బాలురకు బాలికలు 957
అట్టడుగు వర్గాలు
ఎస్సీలు: 84,45,398
రాష్ట్ర జనాభాలో 17.035%
అత్యధికం: గుంటూరు జిల్లా 9,57,407
అత్యల్పం: విజయనగరం జిల్లా 2,47,728
ఎస్సీల్లో అక్షరాస్యులు: 48,24,888 (64.47%)
అత్యధికం: పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 71.43%
అత్యల్పం: కర్నూలు జిల్లా 55.26%
ఎస్టీలు: 26,31,145
రాష్ట్ర జనాభాలో 5.307%
అత్యధికం: విశాఖ జిల్లా 6,18,500
అత్యల్పం: కడప జిల్లా 75,886
ఎస్టీల్లో అక్షరాస్యులు: 11,20,110 (48.83%)
అత్యధికం: పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 57.05%
అత్యల్పం: నెల్లూరు జిల్లా 42.78%
పట్టణాల్లోని ఎస్సీలు: 16,95,188 (20.07%)
పట్టణాల్లోని ఎస్టీలు: 3,38,043 (12.85%)
బ్యాంకులు(2015 సెప్టెంబరు నాటికి)
రాష్ట్రంలో మొత్తం బ్యాంకు శాఖలు: 6,679
అత్యధికం: కృష్ణాజిల్లా (753)
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం(278)
టెలిఫోన్ ఎక్స్చేంజిలు
మొత్తం: 2,427
అత్యధికం: చిత్తూరు 237
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం 123
చేతిపంపులు(2013-14)
రాష్ట్రం మొత్తం: 1,83,533
అత్యధికం: ప్రకాశం(23,772)
అత్యల్పం: పశ్చిమగోదావరి-3,497
గుడ్ల ఉత్పత్తి(2014-15లో)
మొత్తం ఉత్పత్తి: 1309.58 కోట్లు
అత్యధికం: విశాఖపట్నం
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం
పోస్టాఫీసులు
మొత్తం: 10,375
అత్యధికం: అనంతపురం(942)
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం-(558)
ఆసుపత్రులు
అల్లోపతి: 270
ప్రభుత్వ అల్లోపతి వైద్యులు: 5,278
ఆసుపత్రులు అత్యధికం: తూ.గో. జిల్లాలో 30
అత్యల్పం: విజయనగరం జిల్లాలో 14
మొత్తం పీహెచ్‌సీలు: 1155
పడకలు: 25,974
సంప్రదాయ వైద్యం
ఆసుపత్రులు: 8
వైద్యులు: 623
ఆసుపత్రులు: ఆయుర్వేదం 3, యునాని 2, హోమియో 3.
చికిత్సాలయాలు: 1192 (ఆయుర్వేదం 635, యునాని 158, హోమియోపతి 355, ప్రకృతి వైద్యం 44)
ఆసుపత్రుల్లో మొత్తం పడకలు: 325
హెచ్ఐవీ బాధితులు
2013-14లో కొత్తగా
గుర్తించినవారు: 33,342
స్త్రీలు: 15,758
పురుషులు: 17,500
ఇతరులు: 84
అత్యధికం: గుంటూరు 2,675
అత్యల్పం: విజయనగరం 508
చికిత్స పొందుతున్న మొత్తం బాధితులు: 1,15,771 (2014 మార్చి వరకు)
కుటుంబాలు
మొత్తం కుటుంబాలు: 1,27,19,000
సగటు కుటుంబం: ఇంటికి నలుగురు
మొత్తం ఆవాసాలు: 1,26,03,872
మతాలవారీ జనాభా
హిందువులు: 4,12,05,702
ముస్లింలు: 31,33,643
క్రైస్తవులు: 7,97,544
జైనులు: 21,887
సిక్కులు: 7,177
బౌద్ధులు: 2,409
ఇతరులు: 1,686
ఏ మతానికీ చెందనివారు: 52,688
విద్యుత్ వినియోగం
మొత్తం కనెక్షన్లు: 1,51,24,197
వినియోగం: 36,680.51 మిలియన్ యూనిటు (లోటెన్షన్, హైటెన్షన్ రెండూ కలిపి)
తలసరి వినియోగం(అన్ని కేటగిరీల్లో)
తలసరి విద్యుత్ వినియోగం: 1003 కిలోవాట్ అవర్
అత్యధికం: విశాఖ- 927 (గంటకు కిలోవాట్లు)
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం- 348 (గంటకు కిలోవాట్లు)
పట్టణ పద్దు
పాలక సంస్థలు - ఆదాయ వ్యయాలు (2013-14)
నగరపాలక సంస్థలు
అత్యధిక ఆదాయం: గ్రేటర్ విశాఖ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్(జీవీఎంసీ) -రూ.1029.0203 కోట్లు.
అత్యల్ప ఆదాయం: చిత్తూరు(రూ.30.3349 కోట్లు)
అత్యధిక వ్యయం: జీవీఎంసీ (రూ.770.9983 కోట్లు)
అత్యల్ప వ్యయం: ఏలూరు(రూ.27.563కోట్లు)
పురపాలక సంఘాలు
అత్యధిక ఆదాయం: ప్రొద్దుటూరు(రూ.63.1722 కోట్లు)
అత్యల్ప ఆదాయం: నెల్లిమర్ల(రూ.2.427 కోట్లు)
అత్యధిక వ్యయం: మచిలీపట్నం(రూ.53.8078 కోట్లు)
అత్యల్ప వ్యయం: నెల్లిమర్ల(రూ.21.45 లక్షలు)
పాఠశాలలు
మొత్తం పాఠశాలలు: 59,877
మొత్తం ఉపాధ్యాయులు: 2,95,78
ప్రాథమిక పాఠశాలలు: 38,413
ప్రాథమికోన్నత: 9,981
ఉన్నత: 9,591
ఇతర పాఠశాలలు: 189
అక్షరాస్యత
మొత్తం: 2,98,59,982 మంది (67.35%)
పురుషుల్లో: 74.77% స్త్రీలలో: 59.96%
అత్యధికం: పశ్చిమగోదావరి జిల్లా 74.32%
అత్యల్పం: విజయనగరం జిల్లా 58.89%
వికలాంగులు
మొత్తం: 12,19,785 మంది
స్త్రీలు: 5,60,739
పురుషులు: 6,59,046
అత్యధికం: కృష్ణా జిల్లా 1,35,469
అత్యల్పం: ప్రకాశం జిల్లా 64,272
రహదారులు
మొత్తం రోడ్లు: 1,28,242 కి.మీ.
పంచాయతీరాజ్ కింద: 82,150 కి.మీ.
రోడ్లు, భవనాల శాఖ పరిధిలో: 41,789 కి.మీ.
జాతీయ రహదారులు: 4,303 కి.మీ.
అడ‌వులు (చ‌ద‌ర‌పు కిలోమీట‌ర్లలో)
మొత్తం అటవీ విస్తీర్ణం: 34,572
రిజర్వ్‌డ్: 29,455
రక్షిత: 4,897
మిగతా అడవులు: 220
అధికం: కడప(5,003)
అల్పం: కృష్ణా(664)
పశు సంపద
ఆవులు, ఎద్దులు: 47,15,649
గేదెలు, దున్నపోతులు: 64,62,371
గొర్రెలు: 1,35,59,822
మేకలు: 44,95,526
కోళ్లు: 8,05,83,096
కుక్కలు: 12,09,365
వ్యవసాయం
మొత్తం భూమి: 1,60,20,400 హెక్టార్లు
అటవీ ప్రాంతం: 34,93,475 హెక్టార్లు (21.806%)
వ్యవసాయ భూమి: 81,27,748 హెక్టార్లు (50.733%)
బీడు భూమి: 13,51,559 హెక్టార్లు (8.37%)
మొత్తం భూకమతాలు: 76,21,118
మొత్తం కమతాల విస్తీర్ణం : 80,96,440 హెక్టార్లు
సగటు కమతం పరిమాణం: 1.06 హెక్టార్లు
1 హెక్టారు కన్నా తక్కువున్న కమతాలు: 81.28%
10 హెక్టార్ల కన్నా ఎక్కువున్న కమతాలు: 0.09%
వీరి వద్దనున్న భూమి: 2.53%
0.5 హెక్టార్ల కన్నా తక్కువ ఉన్న కమతాలు అత్యధికం: తూర్పుగోదావరి(4,21,667)
20 హెక్టార్ల కన్నా ఎక్కువున్న కమతాలు అత్యధికం: అనంతపురం జిల్లా(424)
బీడు భూమి: 13,40,559
అత్యధికం: నెల్లూరు జిల్లా (2,21,835 హెక్టార్లు)
తర్వాతి స్థానాల్లో అనంతపురం, ప్రకాశం, చిత్తూరు, విశాఖ, కర్నూలు జిల్లాలున్నాయి. ఇవన్నీ లక్ష హెక్టార్లకు పైగా సాగుకు అనువుగాని బీడు భూములున్న జిల్లాలు.
అత్యల్పం: గుంటూరు(31,612 హెక్టార్లు)
ఎరువుల వాడకం
అత్యధికం: గుంటూరు జిల్లా(2,65,975 టన్నులు)
అతి తక్కువ: విశాఖ జిల్లా(44,779 టన్నులు)
పంటలు ఉత్పత్తులు
వరి మొత్తం విస్తీర్ణం: 25,83,440 హెక్టార్లు
ఎక్కువ పండేదెక్కడ?
వరి: పశ్చిమగోదావరి 4,20,619 హెక్టార్లు
గోధుమ: కర్నూలు 274 హెక్టార్లు
జొన్న: కర్నూలు 60,263 హెక్టార్లు
మొక్కజొన్న: గుంటూరు 87,065 హెక్టార్లు
రాగి: విశాఖపట్నం 23,094 హెక్టార్లు
పెసర: శ్రీకాకుళం 32,820 హెక్టార్లు
మినుము: కృష్ణా 95,436 హెక్టార్లు
కంది: ప్రకాశం 53,629 హెక్టార్లు
మామిడి ఉత్పత్తి
అత్యధికం: చిత్తూరు జిల్లా 5,88,344 టన్నులు
తర్వాతి స్థానం కృష్ణా జిల్లా 4,84,781 టన్నులు
ఉల్లి ఉత్పత్తి
అత్యధికం: కర్నూలు 3,61,950 టన్నులు
తర్వాతి స్థానం అనంతపురం 45,414 టన్నులు
పండ్లు, కూరలు
తోటల విస్తీర్ణం (అత్యధికం)
నిమ్మ: నెల్లూరు జిల్లా 14,051 హెక్టార్లు
ద్రాక్ష: అనంతపురం జిల్లా 247 హెక్టార్లు
జామ: కృష్ణా జిల్లా 1,254 హెక్టార్లు
బొప్పాయి: కడప 1,876 హెక్టార్లు
సపోట: ప్రకాశం 2,544 హెక్టార్లు
కూరగాయలు (అత్యధికం)
సొర: గుంటూరు 246 హెక్టార్లు
బెండ: కర్నూలు 1,820 హెక్టార్లు
వంగ: తూర్పుగోదావరి 2,523 హెక్టార్లు
ఆకుకూరలు: గుంటూరు 781 హెక్టార్లు
క్యాబేజి: శ్రీకాకుళం 407 హెక్టార్లు
టమోటా: చిత్తూరు 13,596 హెక్టార్లు
బఠాణీ: శ్రీకాకుళం 25 హెక్టార్లు
సాగునీరు
నీటి సదుపాయం ఉన్న భూమి: 38.86 లక్షల హెక్టార్లు(2013-14 నాటికి)
నికరంగా సాగునీరు అందుతున్న భూమి: 29.27 లక్షల హెక్టార్లు
సాగునీటి సదుపాయాలు(2013-14)
మొత్తం చెరువుల కింద ఉన్న భూమి: 3.27లక్షల హెక్టార్లు
కాల్వల కింద ఉన్న భూమి: 18.82 లక్షలహెక్టార్లు
బావులు, గొట్టపు బావుల కింద: 15,32 లక్షల హెక్టార్లు
ఇతర జలవనరుల కింద: 1,40,197 హెక్టార్లు
సాగవుతున్న నికర విస్తీర్ణం(అత్యధికం)
చెరువుల కింద: విజయనగరం జిల్లా(70,165 హెక్టార్లు)
కాల్వలు కింద: గుంటూరు జిల్లా (3,31,362 హెక్టార్లు)
గొట్టపు బావుల కింద: ప.గో. జిల్లా (1,83,025 హెక్టార్లు)
బావుల కింద: కర్నూలు జిల్లా (18,262 హెక్టార్లు)
ఉద్యోగులు
మొత్తం ఉద్యోగులు: 4,80,000
పారిశ్రామిక కార్మికులు: 3,69,554
కార్మికులు అత్యధికం: విశాఖ
అత్యల్పం: అనంతపురం
పట్టభద్రులు
మొత్తం: 15,44,963 మంది
పురుషులు: 11,22,254
స్త్రీలు: 4,22,709
గ్రామీణ: 6,48,234
పట్టణ: 8,96,729
ఎక్సైజ్ ఆదాయం (2016 ఫిబ్రవరి వరకు)
రాష్ట్రం మొత్తం: రూ.4,150 కోట్లు
అత్యధికం: విశాఖ , గుంటూరు (రూ.386 కోట్లు)
అత్యల్పం: కడప (రూ.169 కోట్లు)
తలసరి ఆదాయం
రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం: రూ.1,07,352
అత్యధికం: విశాఖపట్నం (రూ.1,05,362)
అత్యల్పం: శ్రీకాకుళం (రూ.51,645)
పరిశ్రమలు
మొత్తం పరిశ్రమలు: 12,549
అత్యధికం: గుంటూరు(2,293)
అత్యల్పం: విజయనగరం (198)