Ask the Expert
|
Feedback
|
About us
|
Contact us
|
Pratibha Home
 

తెలంగాణ మాన‌వాభివృద్ధి సూచిక (2015 - 16)

తెలంగాణ రాష్ట్ర తొలి మానవాభివృద్ధి నివేదికను ఆర్థిక, సామాజిక అధ్యయనాల సంస్థ (సెస్) రూపొందించింది. దీన్ని ఇటీవలే ప్రభుత్వానికి అందజేసింది.
ముఖ్యాంశాలు:
విద్య, వైద్యం, వ్యవసాయం, ఆర్థికాభివృద్ధి.... ఇలా పలు కీలకాంశాలతో సమ్మిళితం చేసి మానవాభివృద్ధి సూచికను రూపొందించారు. ఈ సూచిక పురోగతి తెలంగాణ పరిధిలో 2004-05 నుంచి 2011-12 వరకు 8.3% చొప్పున పెరిగింది. నిజామాబాద్, ఖమ్మం అత్యధికంగా 12% వృద్ధిని సాధించాయి. ఆదిలాబాద్, మహబూబ్‌నగర్, మెదక్, రంగారెడ్డి జిల్లాలు 9% నుంచి 11% వృద్ధిని అందుకున్నాయి. హైదరాబాద్, కరీంనగర్, వరంగల్ జిల్లాల్లో రాష్ట్ర సరాసరి కంటే తక్కువ వృద్ధి ఉంది. వీటిని ప్రాతిపదికగా తీసుకుని 2015-16 మానవాభివృద్ధి విలువను అంచనా కట్టారు. దీనిప్రకారం హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాలు రాష్ట్రంలో మొదటి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నాయి. మెదక్, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలు చివరి రెండు స్థానాల్లో నిలిచాయి. ఖమ్మం, ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్‌లు మానవాభివృద్ధి సూచికల్లో తమ స్థానాలను మెరుగుపరచుకున్నాయి. వరంగల్, కరీంనగర్, నల్గొండలు తమ స్థానాలను కోల్పోయాయి.
సామాజిక, ఆర్థిక కోణాల్లో మానవాభివృద్ధికి సంక్షిప్త కొలమానమే మానవాభివృద్ధి సూచిక. సౌకర్యవంతమైన జీవన ప్రమాణం, విజ్ఞానం, ఆరోగ్యవంతమైన దీర్ఘకాల జీవనం అనే మూడు అంశాల్లో ప్రతి జిల్లా సరాసరి ప్రగతిని తీసుకుని దీన్ని లెక్కగడతారు. ఒక నెలలో ప్రజల తలసరి ఖర్చు ఆధారంగా సౌకర్యవంతమైన జీవన ప్రమాణాన్ని లెక్కిస్తారు. ఆరోగ్యవంతమైన దీర్ఘకాల జీవనానికి ప్రజల ఆయుః ప్రమాణమే ప్రాతిపదిక. 15 ఏళ్లు పైబడినవారిలో అక్షరాస్యులు ఎంతమంది, ఆరు నుంచి 14ఏళ్లలోపు వయసులోవారు ఎన్ని సంవత్సరాలు విద్యాభ్యాసం చేశారనే అంశాలను విజ్ఞానానికి కొలమానంగా పరిగణిస్తారు.
జిల్లా మానవాభివృద్ధి సూచికలో అభివృద్ధి (2004-11) 2015-16లో వృద్ధి అంచనా 2015-16లో ర్యాంకు (అంచనా)
హైదరాబాద్
రంగారెడ్డి
ఖమ్మం
ఆదిలాబాద్
వరంగల్
నిజామాబాద్
కరీంనగర్
నల్గొండ
మహబూబ్‌నగర్
మెదక్
10.8%
9.4%
11.6%
10.8%
7.1%
12.3%
7.0%
8.0%
10.3%
10.1%
0.700
0.808
0.728
0.700
0.673
0.665
0.654
0.646
0.632
0.606
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
అక్షరాస్యత .. ప్రగతి పెరగాలి: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం తెలంగాణలో అక్షరాస్యత 66.5%. హైదరాబాద్ (83.2%) మొదట, మహబూబ్‌నగర్ (55%) చివర నిలిచాయి. అక్షరాస్యులు పట్టణ ప్రాంతాల్లో 81.1%, గ్రామీణంలో 57.3%
రక్తహీనత వేధిస్తోంది: రాష్ట్రంలో 6 నెలల నుంచి ఐదేళ్లలోపు పిల్లల్లో 71% మందికి రక్తహీనత ఉంది. 6-19 ఏళ్ల మధ్య వారిలో సగం మంది, యుక్త వయస్కుల్లో సరాసరిన 54% మంది రక్తహీనత బాధితులే కావడం ఆందోళనకరం.
పసివయసులో పసుపుకొమ్ము: తెలంగాణలో 20-24 ఏళ్ల మధ్య వయస్కులైన వివాహితల్లో 28% మందికి 18 ఏళ్లలోపే పెళ్లిళ్లయ్యాయి. అమ్మాయిల పెళ్లీడు సగటు 2007-08లో 19.2 సంవత్సరాలు కాగా 2012-13 నాటికి 19.8 ఏళ్లు
పోషకాహారం అందని ద్రాక్ష: పౌష్ఠికాహారలోపంతో ఐదేళ్లలోపు పిల్లల్లో 29.5% మంది తక్కువ బరువుతో ఉన్నారు. 23.8% మందిలో ఎదుగుదల లోపించింది. నిజామాబాద్ (45.1%) పరిస్థితి దారుణం.హైదరాబాద్ (19%) మెరుగ్గా ఉంది.
దవాఖానా.. దయ చూపాలి: 30 వేల మందికి ఒక పీహెచ్‌సీ ఉండాలి. తెలంగాణలో 55.2% పీహెచ్‌సీలే ఆ స్థాయిలో ఉన్నాయి. 5వేల మందికి ఒక ఆరోగ్య ఉపకేంద్రం ఉండాలి. 73.4 శాతమే అందుబాటులో ఉన్నాయి.
రక్తపోటు పెరుగుతోంది: రాష్ట్రంలో 18 ఏళ్లు పైబడిన పురుషుల్లో 22%, మహిళల్లో 16% రక్తపోటు (బీపీ) బాధితులే. కొన్ని జిల్లాల్లో ఇది ఇంకా ఎక్కువ.
అక్షరాస్యత దిశగా రాష్ట్రం ముందడుగు వేసినా, ఇది మరింత పెరగాల్సిన అవసరాన్ని మానవాభివృద్ధి నివేదిక గుర్తించింది. 2001లో 58% ఉన్న అక్షరాస్యత 2011 నాటికి 66.5%కి పెరిగింది. అయితే పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యత మధ్య అంతరం రాష్ట్రంలో 23.8%గా నమోదైంది. ఇది జాతీయ స్థాయి (16.3%) కంటే చాలా ఎక్కువ. 2001-11 మధ్య అక్షరాస్యత వృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే పట్టణ-గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య అంతరం తొలగడానికి మరో 30 ఏళ్లకు పైగా పట్టవచ్చని నివేదిక తెలిపింది.

తెలంగాణలో నేటికీ ఎక్కువగానే జరుగుతున్న బాల్య వివాహాలపైనే నివేదిక ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. 20-24 ఏళ్ల మధ్య వయస్కులైన వివాహితల్లో 18 ఏళ్ల లోపునే పెళ్లయినవారు మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో 35% మంది ఉన్నారు. ఖమ్మంలో 33%, నల్గొండ జిల్లాలో 30% మంది ఇలా చిన్న వయసులోనే వివాహ బంధానికి ముడిపడ్డారు. చిన్న వయసులో వివాహమవడం.... శారీరకంగా, మానసికంగా మాతృత్వానికి సిద్ధం కాకపోవడం తల్లీబిడ్డల ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతోందని నివేదికలో పేర్కొన్నారు.
తెలంగాణలోని హైదరాబాద్ తప్ప మిగిలిన అన్ని జిల్లాల నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు వలసలున్నాయి. పొరుగునున్న మహారాష్ట్రకు ఉపాధి కోసం ఎక్కువ మంది వెళుతున్నారు.
పనిచేసే పురుషుల్లో వలస వెళుతున్నవారి శాతం జిల్లాల వారీగా...
(2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం)
ఆదిలాబాద్ - 5.67%
కరీంనగర్ - 5.71%
ఖమ్మం - 7.49%
మహబూబ్‌నగర్ - 6.15%
మెదక్ - 3.84%
నిజామాబాద్ - 3.84%
రంగారెడ్డి - 3.22%
వరంగల్ - 5.83%
మానవాభివృద్ధి సూచికలో వివిధ జిల్లాలు - ముఖ్యాంశాలు:
రంగారెడ్డి
మానవాభివృద్ధి సూచికలో రెండో స్థానం. ఏడాదికి 9.4% వృద్ధితో 0.764 నుంచి 0.605కు పెరిగింది. 2015-16కు 0.808కు చేరుతుంది.
అక్షరాస్యత మెరుగ్గా ఉంది. శిశు మరణాల సంఖ్య తక్కువగా ఉన్న జిల్లాల్లో ఇదొకటి. ఆరోగ్య సూచికల్లో బాగా వెనుకబడింది. పెద్దల్లో రక్తహీనత రాష్ట్రంలోనే అత్యధికం. మధుమేహం, రక్తపోటు పురుషుల్లోనే ఎక్కువ.
ఖమ్మం
మానవాభివృద్ధి సూచిక 2004-05లో 0.286 ఉండగా, 2011-12 నాటికి 0.519కి పెరిగింది. ఈ వ్యవధిలో ఏడాదికి 11.6% వృద్ధి నమోదైంది. ఇదే రీతిలో కొనసాగితే 2015-16కు 0.673కు చేరి జిల్లా ర్యాంకు కూడా మెరుగవుతుంది.
రాష్ట్రంలో అత్యధిక గిరిజన జనాభా (27%) ఉన్న జిల్లా. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, మహిళల్లో అక్షరాస్యత వృద్ధి 15-24 సంవత్సరాల మధ్య వయసు యువకుల్లో అక్షరాస్యత 91%, యువతుల్లో 83%; వినియోగ సామర్థ్యం, ఆరోగ్య రంగంలో పురోగతి సాధించింది. శిశు మరణాల సంఖ్య తగ్గింది.
మానవాభివృద్ధిలో విద్య పాత్ర తక్కువ. వ్యవసాయాభివృద్ధి రాష్ట్రం మొత్తం మీద తక్కువ. తయారీరంగ వృద్ధి ఎక్కువ. మాతా మరణాల సంఖ్య రాష్ట్రంలో రెండో అత్యధికం.
వరంగల్
మానవాభివృద్ధి సూచిక 2004-05లో 0.356 కాగా, 2011-12 కల్లా 0.534కు పెరిగింది. 2015-16 నాటికి 0.673కు చేరనుంది.
బాల్య వివాహాల్లో తొలిస్థానం. శిశు మరణాల సంఖ్య రాష్ట్ర సగటు కంటే తక్కువే.
2012-13లో పురుషుల సరాసరి పెళ్లి వయసు 18.9 సంవత్సరాలు రాష్ట్రంలోనే అతి తక్కువ.
కరీంనగర్
జిల్లాలో మానవాభివృద్ధి సూచిక 2004-05లో 0.350 కాగా, 2011-12 నాటికి 0.521కి పెరిగింది. 2015-16 నాటికి 0.654కు చేరుతుంది.
అత్యధిక సాగు విస్తీర్ణమున్న జిల్లా.
స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 1000 : 1008, పిల్లల్లో 935 : 1000.
మధుమేహ బాధిత పురుషుల్లో మొదటి స్థానం (నిజామాబాద్‌తో కలిసి). రక్తపోటు బాధితులూ ఎక్కువే. విద్యా మౌలిక వసతుల కల్పనలో ముందంజ. ఆరోగ్య మౌలిక వసతుల కల్పనలో వెనకబాటు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యత పెరుగుదల.
మెదక్
మానవాభివృద్ధి సూచికలో రాష్ట్రంలో చివరి స్థానంలో ఉన్న జిల్లా ఇది. 2004-05లో తొమ్మిదో స్థానంలో ఉండగా, 2011-12లో పదో స్థానానికి పడిపోయింది. శిశు మరణాలు అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో రెండోది.
2012-13 లెక్కల ప్రకారం 20-24 మధ్య వయసున్న వివాహితుల్లో 24% మంది బాల్య వివాహాలే. 2007-08లో ఇది 50%.
మహిళల్లో రక్తపోటు బాధితులు అత్యధికం.
అక్షరాస్యత తక్కువ.
మహబూబ్‌నగర్
మానవాభివృద్ధి సూచిక అతి తక్కువగా ఉన్న జిల్లాల్లో మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాది రెండో స్థానం. 2004-05లో ఈ జిల్లాది 0.270తో ఎనిమిదో స్థానం కాగా, 2011-12లో 0.464తో తొమ్మిదో స్థానం. 2015-16 నాటికి సూచిక 0.632కు చేరినా జిల్లా స్థానం మారదు.
వ్యవసాయ, సేవారంగాల్లో మెరుగైన వృద్ధి.
మానవాభివృద్ధిలో విద్య పాత్ర తక్కువ.
కూలీల ధరలు ఎక్కువగా పెరిగాయి.
రాష్ట్రంలోనే అయిదేళ్లలోపు శిశు మరణాలు ఎక్కువ ఉన్న జిల్లా.
అతి తక్కువ అక్షరాస్యత ఉన్న జిల్లా ఇదే.
నల్గొండ
జిల్లా మానవాభివృద్ధి సూచిక 2004-05లో 0.320 నుంచి 2011-12కు 0.500కు మెరుగుపడింది. 2015-16 నాటికి 0.646కు చేరుతుంది.
అయిదేళ్లలోపు మరణించే పిల్లల సంఖ్య రాష్ట్రంలో అత్యధికం. మాతా మరణాల సంఖ్య ఎక్కువే.
బాల్య వివాహాలు గతంలో కంటే తగ్గాయి. అయినా ఇప్పటికీ అక్కడే అత్యధికం.
ఎస్టీల్లో అక్షరాస్యత మరీ తక్కువ.
ఆదిలాబాద్
మానవాభివృద్ధిలో ఈ జిల్లాది ఆరో స్థానం. 2004-05, 2011-12 మధ్య వ్యవధిలో దీని స్థానంలో మార్పేమీ లేదు. వృద్ధిరేటు ఏడాదికి 10.8%గా ఉంది. దీనిప్రకారం 2015-16లో మానవాభివృద్ధి సూచిక 0.7 పెరుగుతోంది.
స్త్రీ, పురుష నిష్పత్తి 1001 : 1000. బాల్య వివాహాల సంఖ్య తగ్గింది.
సాగునీటి వసతి బహు తక్కువ.
మాతా మరణాలు రాష్ట్రంలో అత్యధికం.
అక్షరాస్యత రాష్ట్ర సరాసరి కంటే తక్కువ.
నిజామాబాద్
2004-05లో అతి తక్కువ మానవాభివృద్ధి సూచిక ఉన్న ఈ జిల్లా మెరుగుపడింది. ఏడాదికి 12.3% వృద్ధితో 0.251 నుంచి 0.466కు పెరిగింది. 2015-16కు 0.665కు చేరుతుంది.
బాల్య వివాహాలు బాగా తగ్గాయి. శిశు మరణాల సంఖ్య ఎక్కువే. రాష్ట్రంలో మధుమేహం ఉన్న పురుషులు అత్యధికం. జిల్లాలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యతలో వృద్ధి కనిపిస్తోంది.
బాల్యానికి భరోసా కావాలి: తెలంగాణలోని చిన్నారుల్లో రక్తహీనత ప్రధాన సమస్యగా ఉంది. పోషకాహార లోపంతో ఎదుగుదల లోపిస్తోంది. తక్కువ బరువున్న చిన్నారులు సంఖ్యా చాలా ఎక్కువగా ఉండటం బాలల ఆరోగ్యంపై దృష్టి సారించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తోంది.
రక్తహీనత బాధితులైన యుక్త వయస్కులు ఖమ్మంలో 66%, రంగారెడ్డి జిల్లాలో 58% ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.