Ask the Expert
|
Feedback
|
About us
|
Contact us
|
Pratibha Home

Budget -2019

తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్‌ 2019- 20

తెలంగాణ ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో ప్రాధాన్య పథకాలకు కేటాయింపులతో పాటు బడుగుల సంక్షేమానికి పెద్దపీట వేసింది. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనార్టీల సంక్షేమానికి రూ. 23,000 కోట్లు కేటాయించింది. ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌తో పోలిస్తే ప్రాధాన్య పథకాలు, సంక్షేమ రంగంలో కేటాయింపులేమీ తగ్గించలేదు. గతంలో పెంచిన మేరకే రైతుబంధు పథకం అమలు చేయనున్నట్లు స్పష్టం చేసింది. రైతు రుణమాఫీకి రూ. 6,000 కోట్లు కేటాయించి ఈ ఏడాదే ఒక విడత మాఫీకి భరోసా ఇచ్చింది. వ్యవసాయానికి 24 గంటల ఉచిత విద్యుత్‌ నేపథ్యంలో విద్యుత్‌ సబ్సిడీకి రూ. 8,000 కోట్లు కేటాయించింది. ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ అసెంబ్లీలో 2019-20 సంవత్సరానికి బడ్జెట్‌ ప్రవేశపెట్టగా, శాసనమండలిలో ఆర్థిక మంత్రి హరీశ్‌రావు బడ్జెట్‌ ప్రసంగ పాఠాన్ని చదివారు.

ప్రభుత్వ ప్రాధాన్య పథకాలకు కేటాయింపులు

ఆసరా: 9,402 కోట్లు
రైతు రుణమాఫీ: 6,000 కోట్లు
రైతు బీమా: 1,137 కోట్లు
విద్యుత్‌ రాయితీ: 8,000 కోట్లు
బియ్యం రాయితీ: 2,287 కోట్లు
రైతుబంధు: 12,000 కోట్లు
ఉపకార వేతనాలు: 3,257 కోట్లు
ఆరోగ్యశ్రీ, ఈహెచ్‌ఎస్‌: 1,336 కోట్లు
కల్యాణలక్ష్మి: 1,540 కోట్లు
» ప్రణాళికా వ్యయం కేటాయింపుల్లో వ్యవసాయశాఖ రూ. 19,741 కోట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, పంచాయతీరాజ్‌ శాఖ రూ. 14,165 కోట్లతో రెండో స్థానంలో, రూ. 8,000 కోట్లతో విద్యుత్‌ శాఖ ఆ తర్వాత స్థానంలో ఉన్నాయి. ఆపై స్థానాల్లో సాగునీరు, సంక్షేమశాఖలు నిలిచాయి.
» నిర్వహణ వ్యయం, ప్రణాళిక వ్యయం మధ్య అంతరం రూ. 4,000 కోట్ల రూపాయలు మాత్రమే కావడం గమనార్హం.

20 శాతం తగ్గిన బడ్జెట్‌
2014-15 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి రాష్ట్ర రాబడులతో పాటు బడ్జెట్‌ను ఏటా పెంచుకుంటూ వచ్చిన ప్రభుత్వం ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ కంటే ఈసారి 20 శాతం మేర బడ్జెట్‌ పరిమాణాన్ని తగ్గించింది. 2018-19 ఆర్థిక సంవత్సరం వ్యయాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుని గత నాలుగు నెలల పన్ను రాబడులను విశ్లేషించి రూ. 1.46 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌ను తీసుకువచ్చింది. ఈసారి బడ్జెట్‌కు గత ఏడాది రూ. 1.30 లక్షల కోట్ల వ్యయమే ప్రధాన ప్రాతిపదిక. పన్ను రాబడుల్లో గణనీయమైన తగ్గుదల నమోదైంది. వస్తుసేవల పన్ను (జీఎస్టీ), అమ్మకం పన్ను రాష్ట్ర ఆదాయంలో కీలకం. గత అయిదేళ్లలో సగటున 15 శాతం వృద్ధిరేటు నమోదు చేసిన జీఎస్టీ ప్రస్తుతం గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ ఆర్థిక సంవత్సరం మొదటి 4 నెలల్లో రాబడులు గణనీయంగా తగ్గడంతో పన్ను రాబడుల్లో గరిష్ఠంగా 6 శాతం మించి వృద్ధిరేటు ఉండబోదని ఆర్థికశాఖ విశ్లేషించింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈసారి బడ్జెట్‌లో పెట్టుబడి వ్యయం రూ. 17,274 కోట్లుగా ప్రతిపాదించింది. పెట్టుబడి వ్యయం గణనీయంగా తగ్గడం ఇదే మొదటిసారి.
పన్నుల రాబడిలో వృద్ధిరేటు 6 శాతమే!
ఖజానాకు వచ్చే మొత్తంలో అమ్మకం పన్ను వాటా 52 శాతం. ఈ మొత్తం పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు, మద్యం అమ్మకాల ద్వారా వస్తుంది. గత నాలుగు నెలల్లో ఈ రెండింటి రాబడులు గణనీయంగా తగ్గాయి. ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌ నాటికి పన్నుల రాబడిలో 14 శాతం వృద్ధిరేటు ఉంటుందని భావించగా తాజాగా 6 శాతంగా మాత్రమే ఉంటుందని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. కేంద్రం నుంచి గ్రాంట్ల రూపంలో అందే మొత్తం రూ. 8,000 కోట్లకు మించి అందే అవకాశంలేదని భావిస్తోంది.
సాగునీటి రంగానికి రూ. 8,490 కోట్లు కేటాయించిన ప్రభుత్వం ప్రాజెక్టులకు బడ్జెట్‌ వెలుపల నుంచే నిధులను సమీకరించుకోవాలని చూస్తోంది. మిషన్‌ భగీరథ, రెండు పడక గదుల ఇళ్ల విషయంలోనూ రుణాలతోనే ముందుకు వెళ్లాల్సిన పరిస్థితి. ఇప్పటికే రూ. 10,000 కోట్ల రుణం తీసుకోగా మరో రూ. 20,000 కోట్లు అప్పుగా తీసుకోవలసిందే. బడ్జెట్‌ వెలుపల మరో రూ. 30,000 కోట్ల సమీకరణపైనా రాష్ట్ర సర్కారు దృష్టిసారించింది.
జీఎస్‌డీపీపై ప్రభావం
రాష్ట్ర స్థూల జాతీయోత్పత్తిపై మాంద్యం ప్రభావం తీవ్రంగా కనిపిస్తోంది. గత ఆర్థిక సంవత్సరం వరకూ 10.5 శాతం జీఎస్డీపీతో తెలంగాణ ముందుండగా, ఈసారి అది తగ్గుతుందని అంచనా వేస్తోంది. కేంద్రం కంటే ఎక్కువగానే ఉన్నా ఈసారి జీఎస్టీడీపీ 9.5 శాతం వరకూ తగ్గే అవకాశం ఉందని భావిస్తోంది.
రూ. 10,000 కోట్లతో ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూ. 10,000 కోట్లతో ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధిని ఏర్పాటు చేసింది. ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో.. వివిధ అభివృద్ధి పనులకు అవసరమైన మేర ఖర్చు చేయడానికి ఈ నిధి ద్వారా అవకాశం ఉంటుందని పేర్కొంది. భూముల అమ్మకం ద్వారా రూ. 10,000 కోట్లను సమీకరించి వాటిని ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి ద్వారా ఖర్చు చేయనుంది.
కొన్ని ముఖ్యాంశాలు
» ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ కంటే తాజా బడ్జెట్‌ పరిమాణం 20 శాతం తక్కువ.
» రెవెన్యూ మిగులు: రూ. 2,044 కోట్లు
» రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం: రూ. 2,05,696
» ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ రెండోసారి శాసనసభలో బడ్జెట్‌ ప్రవేశపెట్టారు.
» ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌ కంటే తాజా బడ్జెట్‌లో నిర్వహణ పద్దులో రూ. 3,486 కోట్లు తగ్గగా ప్రగతి పద్దులో రూ. 32,039 కోట్లు తగ్గింది.
» మొత్తం 32 శాఖల పద్దుల్లో 18 శాఖలకు ప్రగతిపద్దు కంటే నిర్వహణ పద్దు మొత్తం ఎక్కువగా ఉంది.
తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మకంగా నిర్మించాలనుకున్న అసెంబ్లీ, సచివాలయ భవనాలకు బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయించలేదు. వీటి నిర్మాణానికి సుమారు రూ. వెయ్యి కోట్ల వరకు ఖర్చవుతుందన్నది ప్రాథమిక అంచనా. ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉన్న కలెక్టరేట్ల భవనాలకు బడ్జెట్‌లో రూ. వంద కోట్లు కేటాయించారు. రాష్ట్రంలో వివిధ న్యాయస్థానాలకు భవనాలు నిర్మించేందుకు రూ. 33 కోట్లు కేటాయించింది.

ఆర్టీసీ

తెలంగాణ ఆర్టీసీకి ఈ బడ్జెట్‌లో ప్రభుత్వం రూ. 550 కోట్లు కేటాయించింది. ఈ సంస్థ ప్రస్తుతం కార్మికులకు జీతాలు కూడా ఇవ్వలేని పరిస్థితిలో ఉంది. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఆర్టీసీ రూ. 930 కోట్ల వరకు నష్టాన్ని మూటగట్టుకుంది. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో కూడా ఇంత మొత్తంలో నష్టం నమోదు కాలేదు. సుమారు రూ. 4,000 కోట్ల వరకు అప్పులు పేరుకుపోయి ఉన్నాయి. రెండు నెలలుగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిధులు విడుదల చేస్తే కానీ కార్మికులకు జీతాలివ్వలేని పరిస్థితి.

ఐటీ శాఖకు రూ. 63.30 కోట్లు

ఐటీ శాఖకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూ. 63.30 కోట్లు కేటాయించింది. ఇందులో ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 25.30 కోట్లు ఇచ్చారు. ఐటీ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు గతంలో రూ. 74 కోట్లు ఉంటే ప్రస్తుతం రూ. 10 లక్షలు మాత్రమే కేటాయించారు. తెలంగాణ ఐటీ నైపుణ్యాభివృద్ధి సంస్థ ‘టాస్క్‌’కు నిధులే ఇవ్వలేదు. ఏటా రూ. 10 కోట్లు వెచ్చించే ఐటీ శాఖకు, అలాగే టీహబ్‌ ఫౌండేషన్‌కు నిధుల్విలేదు. ఈ-సేవ సర్వీసులకు రూ. 10 లక్షలు మాత్రమే ఇచ్చింది.

పోలీస్‌ శాఖ

తెలంగాణ ఏర్పడ్డప్పటి నుంచీ పోలీసుశాఖకు ప్రభుత్వం మొదటిసారిగా బడ్జెట్‌ భారీగా తగ్గించింది. కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా జిల్లా పోలీసు కార్యాలయ భవనాల నిర్మాణం, సీసీ కెమెరాల ఏర్పాటు, ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మకంగా చేపట్టిన స్నేహపూర్వక పోలీసింగ్‌ వంటి వాటికి కూడా రూ.లక్ష కేటాయింపులతోనే ముగించింది. మహిళా భద్రతా విభాగానికి మాత్రం బడ్జెట్‌లో మొట్టమొదటిసారి ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 76 లక్షలు కేటాయించింది.

పోలీసుశాఖకు కేటాయింపులు (రూ. కోట్లలో) 2018-19 2019-20
  సవరించిన అంచనాలు అంచనాలు
నిర్వహణ పద్దు 4,297.91 4,788.77
ప్రగతి పద్దు 1,143.58 167

పరిశ్రమలు

పరిశ్రమల శాఖకు నిధుల్లో కోత పడినా ప్రస్తుత విధానాలను, పథకాలను యథాతథంగా కొనసాగించేందుకు ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. కేటాయింపుల్లో సింహభాగం పరిశ్రమలకు రాయితీలు, విద్యుత్‌ సబ్సిడీ, పావలా వడ్డీకి ఇచ్చింది. మౌలిక వసతులకు ప్రాధాన్యం కల్పించింది. పరిశ్రమల శాఖకు మొన్నటి ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌లో రూ. 510.78 కోట్లను కేటాయించగా ఇప్పటి పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు రూ. 397 కోట్లకు తగ్గాయి. ఇందులో నిర్వహణ బడ్జెట్‌ రూ. 178.74 కోట్లు జీతభత్యాల చెల్లింపులకు కాగా, మిగిలిన రూ. 218 కోట్లను ప్రగతి పద్దు కింద పథకాలు, కార్యక్రమాలకు నిర్దేశించింది.

చేనేత రంగం

చేనేత, జౌళి శాఖపైనా బడ్జెట్‌ తగ్గుదల ప్రభావం కనిపించింది. తాత్కాలిక బడ్జెట్‌లో రూ. 72.10 కోట్లను కేటాయించిన ప్రభుత్వం ఇప్పుడు వాటిని రూ. 28.88 కోట్లకు పరిమితం చేసింది. ఇందులో నిర్వహణ పద్దు కింద రూ.14.44 కోట్లు, పథకాలు, కార్యక్రమాలకు రూ.6.44 కోట్లను మాత్రమే నిర్దేశించింది. ఇందులో నేతన్నలకు ఆర్థిక సాయం కింద రూ. 2.47 కోట్లను, జౌళి, చేనేత రంగాలకు రాయితీల కింద రూ. 3.96 కోట్లను ఇచ్చింది.

సాగునీటి ప్రాజెక్టులు

కొన్నేళ్లుగా సాగునీటి రంగానికి బడ్జెట్‌లో ఏటా రూ.25 వేల కోట్లు ఇస్తూ వచ్చిన ప్రభుత్వం, ఈసారి రూ.8,490.75 కోట్లు మాత్రమే ఇచ్చింది. ఇందులో నిర్వహణ వ్యయం పోను పథకాలకు కేటాయించింది రూ.5012.43 కోట్లు మాత్రమే. ఇప్పటికే ఉన్న రుణాలు, కొత్తగా ఒప్పందాలు చేసుకున్న రుణాలకు సంబంధించిన వివరాలను ఇందులో పొందుపరచలేదు. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో 6 ప్రాజెక్టులకు రూ.12,300 కోట్ల రుణాలు తీసుకోనుంది. రుణాలు తీసుకోని ప్రాజెక్టులకు బడ్జెట్‌లో భారీగా కోత పడింది. ఆగస్టు 20 వరకు రూ.8600 కోట్లు ఖర్చు చేయగా, ఇందులో బడ్జెట్‌ నుంచి రూ.3640 కోట్లు, రుణం కింద రూ.4960 కోట్లు ఉన్నాయి. తాజాగా బడ్జెట్‌ కేటాయింపులు రూ.5012.43 కోట్లు పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇప్పటివరకు చేసిన ఖర్చు పోనూ రూ.1400 కోట్లు మాత్రమే ఉంటాయి. ఈ నిధులతో మరో 7 నెలలు గడపాల్సి ఉంది. ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో 1.25 కోట్ల ఎకరాలను సాగులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం చేపట్టింది. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టును శ్రీరామసాగర్‌ రెండు దశలు, సింగూరు, నిజాంసాగర్‌ ప్రాజెక్టులతో అనుసంధానం చేసి 37.08 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు సాగు నీరివ్వాలని నిర్ణయించింది. పాలమూరు-రంగారెడ్డి కింద 5 జిల్లాల్లోని 12.30 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు ఇవ్వనున్నారు. మిషన్‌ కాకతీయతో చెరువుల పునరుద్ధరణ ప్రక్రియను ప్రభుత్వం నిర్వహించింది.
బడ్జెట్‌లో అత్యధికంగా సీతారామ ఎత్తిపోతలకు రూ.1324 కోట్లు కేటాయించారు. ఈ ప్రాజెక్టుకు ఇప్పటివరకు రూ.900 కోట్లు ఖర్చు చేస్తే ఇందులో రూ.820 కోట్లు రుణం.
కాళేశ్వరం పథకానికి ఈ ఏడాది రూ.4520 కోట్లు ఖర్చు చేశారు. ప్రస్తుతం రూ.1080 కోట్లు కేటాయించారు.
పాలమూరు-రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకానికి రూ.500 కోట్లు కేటాయించగా, ఇప్పటికే రూ.575 కోట్లు ఖర్చు చేశారు. పవర్‌ ఫైనాన్స్‌ కార్పొరేషన్‌ నుంచి రూ.10 వేల కోట్ల రుణానికి ఒప్పందం జరిగింది.

వ్యవసాయ రంగం

రాష్ట్ర బడ్జెట్‌ చరిత్రలోనే అత్యధికంగా వ్యవసాయశాఖకు రూ.20,566.36 కోట్లు కేటాయించారు. ఇందులో అత్యధిక శాతం మూడు ప్రధాన పథకాలకు దక్కాయి. రైతుబంధుకు రూ.12 వేల కోట్లు, రుణ మాఫీకి రూ.6 వేల కోట్లు, రైతు బీమాకు రూ.1137 కోట్లు వ్యవసాయ యంత్రాల రాయితీలకు రూ.304 కోట్లు, విత్తన రాయితీలు రూ.55.51 కోట్లు, మిగతావి ఇతర కార్యక్రమాలకు కేటాయించారు. ఆహార ధాన్యాల పంటల సాగును క్రమంగా వాణిజ్య పంటలు ఆక్రమిస్తున్నాయి. 17 ఏళ్ల కాలాన్ని పరిశీలిస్తే ఆహార ధాన్యాల సాగు 9.5 శాతం పడిపోయింది. 2001లో ఆహార ధాన్యాల సాగు 70.8 శాతం, వాణిజ్య పంటల సాగు 29.2 శాతం ఉన్నాయి. 2017-18 నాటికి ఇవి వరుసగా 61.3 శాతానికి, 38.7 శాతానికి చేరుకోవడం గమనార్హం.

మాఫీ అమలులో మార్పులు
రుణమాఫీ పథకం అమలులో సంస్కరణలు తేవాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. ఈ పథకం కింద ప్రతి రైతుకు రూ.లక్ష వరకూ పంట రుణం మాఫీ చేయాలి. ఈ పథకానికి వరుసగా 4 లేదా 5 ఏళ్ల పాటు బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయిస్తారు. ఈ ఏడాది రూ.6 వేల కోట్లు ఇచ్చారు. ప్రతి రైతుకు తొలి విడతగా అందాల్సిన సొమ్మును చెక్కు రూపంలో లేదా ఆన్‌లైన్‌ ద్వారా అతని పొదుపు ఖాతాకు జమ చేయాలని ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది. ఒక రైతుకు రూ.లక్ష అప్పు ఉంటే అందులో తొలి విడత రూ.25 వేలను నేరుగా అన్నదాతకు ఇస్తారు. రైతు ఆ సొమ్మును బ్యాంకులో స్వయంగా జమ చేసుకుని అప్పు తీర్చుకునే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల బ్యాంకులు రైతులను ఇబ్బంది పెట్టాయనే అపవాదు రాదని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. 2018లో ప్రారంభించిన పథకం రైతుబంధుకింద 2018-19 ఖరీఫ్‌లో 51.50 లక్షల రైతులకు, రబీలో 49.03 లక్షల రైతులకు ఎకరాకు రూ.4 వేల చొప్పున పంపిణీ చేశారు.
విత్తన రాయితీలకు గతేడాది రూ.127 కోట్లు కేటాయించి రూ.104.90 కోట్లు ఖర్చు పెట్టగా ఈ ఏడాది రూ.55.51 కోట్లతో సరిపెట్టారు.
ఉద్యానశాఖ పరిధిలో అమలవుతున్న పథకాలకు గతేడాది రూ.340 కోట్లు కేటాయించి రూ.280 కోట్లు విడుదల చేయగా ఈసారి కేవలం రూ.19.36 కోట్లు మాత్రమే ఇచ్చారు.
ప్రొఫెసర్‌ జయశంకర్‌ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధనల కార్యక్రమాలకు గతేడాది రూ.105.50 కోట్లు ఇచ్చి చివరికి 86.81 కోట్లు విడుదల చేశారు. ప్రస్తుతం రూ.20 కోట్లను కేటాయించారు.

పశుసంవర్ధక, మత్స్యశాఖలు

బడ్జెట్‌లో పశుసంవర్ధక, మత్స్యశాఖలకు కేటాయింపు తగ్గాయి. గడిచిన ఐదేళ్లలో పశుసంవర్ధక శాఖకు రూ.976.46 కోట్లు, మత్స్యశాఖకు రూ.745.65 కోట్లు కేటాయించారు. 2018-19 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ రెండు శాఖలకు కలిపి రూ.748.95 కోట్ల నిధులివ్వగా, ఈసారి కేవలం 149.78 కోట్లే కేటాయించారు. అధికారులు, సిబ్బంది జీతభత్యాలు, కార్యాలయాల నిర్వహణ, ఇతర అవసరాలకు రూ.1,302 కోట్లు కేటాయించారు. గొర్రెల పంపిణీ, పశువుల పంపిణీ పథకాలకు జాతీయ సహకార అభివృద్ధి సమాఖ్య నిధులు సమకూరుస్తున్నందున వాటికోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయింపులు చేయలేదు.

విద్యుత్‌ రంగానికి భారీగా కేటాయింపు

విద్యుత్‌ రాయితీల కోసం రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లో రూ.8289 కోట్లు కేటాయించారు. గతేడాది తొలుత రూ.4393.50 కోట్లు కేటాయించిన ప్రభుత్వం చివరికి రూ.5338.40 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. ఈ ఏడాది ఇంకా పెంచి రూ.8 వేల కోట్లు కేటాయించింది. విద్యుత్‌ డిమాండ్‌ భారీగా పెరుగుతున్నందున కరెంటు కొనుగోలు వ్యయం అధికమవుతోంది. మరోవైపు వ్యవసాయానికి పూర్తి ఉచితంగా 24 గంటల సరఫరా వల్ల రాయితీల భారం పెరిగింది. ఇటీవల రోజువారీ కరెంటు డిమాండ్‌ రాష్ట్ర చరిత్రలోనే అత్యంత ఎక్కువగా 11,616 మెగావాట్లకు చేరింది.

పట్టణాభివృద్ధి

» కేటాయింపులు: రూ.3284.03 కోట్లు
నిర్వహణ పద్దు: రూ.1262.21 కోట్లు
ప్రగతి పద్దు: రూ.2021.82 కోట్లు
నగరాలు, పట్టణాల అభివృద్ధికి సంబంధించి ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో పెద్దగా నిధులు కేటాయించలేదు. కొత్త మున్సిపాలిటీలు, కార్పొరేషన్లు ఏర్పాటయ్యాక వాటికి అవసరమైన నిధుల గురించి బడ్జెట్‌లో పేర్కొనలేదు. మున్సిపాలిటీలు, నగర పాలక సంస్థలకు కేంద్రం, రాష్ట్ర ఆర్థిక కమిషన్‌ ఇచ్చే గ్రాంట్లపైనే ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి. 2019-20 బడ్జెట్‌లో పురపాలక, పట్టణాభివృద్ధిశాఖకు రూ.3284.03కోట్లు కేటాయించారు. జాతీయ పట్టణ జీవనోపాధి పథకానికి నిధులు భారీగా (90 శాతం) తగ్గించి, రూ.2.37 కోట్లుగా పేర్కొంది. స్వచ్ఛభారత్‌కు రూ.11.69 కోట్లు మాత్రమే ఇచ్చింది. యాదాద్రి దేవాలయ అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థకు రూ.50 కోట్లతో సరిపెట్టింది. పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల ఆర్థిక సంస్థకు రూ.30 కోట్లు మాత్రమే ఇచ్చింది. రాష్ట్ర ఆర్థిక కమిషన్‌ కింద రూ.808 కోట్లు, 14వ ఆర్థిక సంఘ నిధుల కింద రూ.1036.98 కోట్లుగా పేర్కొంది.

గృహనిర్మాణ రంగం

» గృహనిర్మాణ బడ్జెట్‌: రూ.1005.69కోట్లు
నిర్వహణ పద్దు: రూ.699.39 కోట్లు
ప్రగతి పద్దు: రూ.306.29 కోట్లు
రాష్ట్రంలో రెండు పడక గదుల పథకానికి నిధులు భారీగా తగ్గిపోయాయి. గతేడాది బడ్జెట్‌లో సవరించిన అంచనాలతో పోలిస్తే రూ.2143.40 కోట్ల నుంచి రూ.306.29 కోట్లకు తగ్గించింది. ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌లో ఈ పథకానికి రూ.4709 కోట్లు ఉంటే, పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌లో రూ.1005.69 కోట్లకు పరిమితం చేశారు. రాష్టంలో ఈ పథకం కింద ప్రభుత్వం 2.82 లక్షల గృహాలను మంజూరు చేసింది. వీటికి 18 వేల కోట్ల నిధులు అవసరమని అంచనా. ఇప్పటివరకు ఈ పథకం కింద రూ.7 వేల కోట్లు ఖర్చు చేసింది. మిగతా గృహాలకు రూ.12 వేల కోట్లు అవసరం. రూ.126 కోట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేటాయించింది. మిగతా రూ.180 కోట్లు ప్రధానమంత్రి ఆవాస్‌ యోజన గ్రామీణ, పట్టణ పథకాల కింద సర్దుబాటు చేయనుంది.

విద్యా రంగం

ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో విద్యాశాఖ నిధులకు భారీ కోత పెట్టింది. అభివృద్ధి పనులకు ప్రగతి పద్దు కింద పాఠశాల, ఉన్నత, సాంకేతిక విద్యాశాఖలకు రూ.767 కోట్లే కేటాయించింది. 2018-19 కేటాయింపులతో పోల్చుకుంటే ఈసారి విద్యాబడ్జెట్‌ రూ.3378 కోట్లు తగ్గింది. విద్యాశాఖకు కేటాయించిన బడ్జెట్‌ అంతా బోధన, బోధనేతర సిబ్బంది వేతనాలకే సరిపోతుంది. ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌తో పోల్చుకున్నా రూ.2,321 కోట్లు తగ్గిపోయాయి. విద్యాశాఖకు 2019-20 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌ కింద రూ.12.220.75 కోట్లను ఇచ్చారు. ఇప్పుడు రూ.9899 కోట్లే కేటాయించారు.
మొత్తం బడ్జెట్‌లో విద్యాశాఖ బడ్జెట్‌ వాటా రూ.6.7 శాతమే. సర్కారు బడుల్లోని 1.09 లక్షల మంది శాశ్వత ఉపాధ్యాయులు, 15561 విద్యావాలంటీర్లు, 20 వేల కేజీబీవీ సిబ్బంది వేతనాలకే బడ్జెట్‌ కేటాయింపులు సరిపోతాయి. జూనియర్, డిగ్రీ కళాశాలల్లో సివిల్‌ పనులు అటకెక్కనున్నాయి. సాంకేతికేతర విశ్వవిద్యాలయాలైన ఓయూ, కేయూ, తెలంగాణ, మహాత్మాగాంధీ, శాతవాహన, పాలమూరు, అంబేడ్కర్‌ సార్వత్రిక, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాలు రూ.1164.55 కోట్లు కావాలని ప్రభుత్వానికి ప్రతిపాదించాయి. దక్కింది రూ.480.72 కోట్లే. పాలమూరు వర్సిటీ రూ.115 కోట్లు అడగ్గా రూ.8.70 కోట్లే కేటాయించారు.

పాఠశాల విద్యకు ప్రభుత్వం కేటాయిస్తున్న నిధుల్లో 85-90 శాతం వేతనాలకే సరిపోతుండగా మౌలిక వసతుల కల్పన, కాలానుగుణంగా విద్యాసంస్థలను తీర్చిదిద్దేందుకు నిధులు ఉండటం లేదు.అదనపు తరగతి గదులకు విద్యాశాఖ రూ.1,240 కోట్లు కేటాయించాలని కోరింది. ఇంటర్‌ ప్రారంభించిన 172 కస్తూర్బాల్లో భవనాలు నిర్మించాల్సి ఉంది

విదేశీ విద్య పథకం

విదేశీ విద్య పథకానికి కేటాయింపులు భారీగా తగ్గాయి. రూ.137.84 కోట్లే కేటాయించారు. ఎస్సీలకు గతేడాది సవరించిన అంచనాలతో పోల్చితే 75 శాతం తగ్గించి రూ.20 కోట్లకు పరిమితం చేశారు. గిరిజన సంక్షేమశాఖ పరిధిలో నిధులకు 50 శాతం కోతపెట్టి రూ.5.27 కోట్లు ఇచ్చారు. బీసీ విద్యార్థుల సంఖ్య ఎక్కువ ఉన్నప్పటికీ గతేడాదికి పోల్చితే దాదాపు 20 శాతం తగ్గించి రూ.39 కోట్లు కేటాయించారు. మైనార్టీ విద్యార్థుల విదేశీ విద్యకు నిధులు భారీగా కేటాయించారు. సంక్షేమశాఖల్లో అత్యధికంగా రూ.73.57 కోట్లు ఇచ్చారు.
అక్షరాస్యత
2016-17లో ప్రాథమిక విద్య పూర్తికాకముందే బాలురు 7.49, బాలికలు 7.79 శాతం మంది చదువు మానేశారు. ప్రాథమికోన్నతంలో వరుసగా 5.60 శాతం, 5.55 శాతం, ఉన్నత పాఠశాల విద్య(9, 10)లో 4.55, 4.63 శాతం మంది చదువు మానేస్తున్నారు. 2017-18లో 18 మంది పిల్లలకు ఒక ఉపాధ్యాయుడు ఉన్నారు. 2017-18లో రాష్ట్రంలో 58.36 లక్షల మంది పాఠశాలల్లో విద్యనభ్యసిస్తుండగా అందులో 52 శాతం ప్రైవేట్‌ పాఠశాలల్లో చదువుతున్నారు. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య 24 శాతం అక్షరాస్యత వ్యత్యాసముంది. గ్రామీణంలో 57 శాతముంటే పట్టణాల్లో 81 శాతం ఉంది. పురుషులు, మహిళల మధ్య 17 శాతం అక్షరాస్యత తేడా ఉంది.

సంక్షేమ రంగం

రాష్ట్రంలో ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనార్టీ సంక్షేమ శాఖలకు కలిపి ప్రభుత్వం రూ.23,645 కోట్ల బడ్జెట్‌ను కేటాయించింది. గతేడాదికి సవరించిన, ఈ ఏడాది ఓటాన్‌ అకౌంట్‌తో పోల్చితే తగ్గినప్పటికీ, సంక్షేమ శాఖల్లో ప్రధాన పథకాలు, కేజీ టూ పీజీ విద్య, సంక్షేమ వసతి గృహాలకు కేటాయింపులు గతేడాది తరహాలోనే కొనసాగించింది. ప్రభుత్వ ప్రతిష్ఠాత్మక పథకాలైన కల్యాణ లక్ష్మి, షాదీ ముబారక్, విద్యార్థులకు బోధన ఫీజులు, ఉపకార వేతనాలకు స్వల్పంగా పెంచింది. ఎస్సీ, ఎస్టీలకు గతేడాదికి సవరించిన అంచనాలకు తగినట్లుగా ప్రగతి పద్దు కేటాయింపులు చేసింది. ఎస్సీలకు స్వల్పంగా నిధులు పెరిగాయి. ఎస్టీలకు రూ.300 కోట్లు కోత పడింది. మైనార్టీ సంక్షేమశాఖలో నిధుల కోత ఎక్కువగా ఉంది. ఆ శాఖకు కేటాయింపుల్లో రూ.510 కోట్లు తగ్గిపోయాయి. బీసీ సంక్షేమశాఖకు మాత్రం కేటాయింపుల్లో భారీగా రూ.2300 కోట్ల కోత పడింది. ఉపకార వేతనాలు, కల్యాణలక్ష్మికి రూ.1540 కోట్లు కేటాయించారు. నిరుద్యోగ యువతకు రాయితీ రుణాలకు నిధులు కేటాయించలేదు. అత్యంత వెనుకబడిన తరగతుల వర్గాలకు గతంలో రూ.1000 కోట్లు కేటాయిస్తే ప్రస్తుతం ఈ మొత్తం రూ.5 కోట్లకు పరిమితమైంది. బీసీ ఆర్థిక సహకార సంస్థ, సహకార సమాఖ్యలు, ఆత్మగౌరవ భవనాలకు నిధులివ్వలేదు.
గురుకులాలకు రూ.1865 కోట్లు
సంక్షేమ గురుకులాలకు రూ.1865 కోట్లు కేటాయించింది. ఇందులో ఎస్సీ గురుకులాలకు రూ.799.84 కోట్లు, ఎస్టీ గురుకులాలకు 304.51 కోట్లు ఇచ్చారు. బీసీ గురుకులాలకు రూ.265 కోట్లు కేటాయించారు. గత మూడేళ్లలో 238 కొత్త గురుకులాలు వచ్చాయి. వీటి నిర్వహణ, వేతనాలకు భారీగా నిధులు అవసరం. మైనార్టీ గురుకులాలకు రూ.470.75 కోట్లు కేటాయించారు. సాధారణ గురుకులాలకు తక్కువగా రూ.25 కోట్లు ఇచ్చారు.
ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి
ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాల సంక్షేమానికి ప్రత్యేక నిధి కింద కేటాయించిన నిధులు భారీగా తగ్గాయి. 2019-20 ఏడాదికి ఎస్సీ ఎస్డీఎఫ్‌ కింద రూ.9118.50 కోట్లు, ఎస్టీ ఎస్డీఎఫ్‌ కింద రూ.5237.11 కోట్లు కేటాయించారు. వార్షిక బడ్జెట్‌ తగ్గిన నేపథ్యంలో సంక్షేమ వర్గాల ప్రత్యేక నిధి తగ్గిపోయింది. ఆరోగ్యశ్రీ, ఆసరా, ఆరోగ్యలక్ష్మి, రెండు పడక గదుల ఇళ్ల నిర్మాణ పథకం, బియ్యం సబ్సిడీ, రైతు రుణమాఫీ, మున్సిపాలిటీలకు నిధులు తదితరాల కింద ఖర్చు చేయనున్నట్లు చూపించారు.

ఆరోగ్య రంగం

తాజా బడ్జెట్‌లో వైద్య ఆరోగ్యశాఖ నిధులకు కోత పడింది. 2018-19 బడ్జెట్‌లో మొత్తం కేటాయింపుల కంటే దాదాపు రూ.1681 కోట్లు తక్కువ కేటాయించింది. 2018-19లో ప్రగతి పద్దు రూ.3852.49 కోట్లు కాగా, ఈసారి ఆ పద్దు రూ.1988 కోట్లు. గతేడాది బడ్జెట్‌లో ఔషధాలకు రూ.332 కోట్లు కేటాయించగా, ఈ బడ్జెట్‌లో కేవలం రూ.226.41కోట్లు కేటాయించారు. కేసీఆర్‌ కిట్, ఆరోగ్యశ్రీ, ఉద్యోగులు, పింఛనుదారులు, పాత్రికేయుల ఆరోగ్య పథకాల అమలుకు మాత్రం పెద్దపీట వేశారు. ఈ పథకాల అమలుకు 2018-19 బడ్జెట్‌ కంటే అధిక మొత్తంలో 2019-20 బడ్జెట్‌లో కేటాయించారు. 2019-20 బడ్జెట్‌లో వైద్య ఆరోగ్యశాఖకు రూ.5694.17 కోట్లను కేటాయించారు.
దేశవ్యాప్తంగా మూడోస్థానం..
వైద్య సేవల్లో కేరళ, తమిళనాడు తర్వాత తెలంగాణ రాష్ట్రం మూడో స్థానంలో నిలిచింది. కేసీఆర్‌ కిట్‌ పథకం కారణంగా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో ప్రసవాల శాతం 33 నుంచి 60కి పెరిగింది. శిశు మరణాల రేటు (ప్రతి వెయ్యి జననాలకు) 39 నుంచి 29కి, బాలింత మరణాల రేటు (ప్రతి లక్ష కాన్పులకు) 91 నుంచి 81కి తగ్గింది. సర్కారు దవాఖానాల్లో ఓపీ, ఐపీ 23 శాతం పెరిగింది.
ఆరోగ్య ప్రమాణాల నివేదిక
తెలంగాణలో ప్రజల ఆయుఃప్రమాణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. ఇటీవల విడుదలైన రాష్ట్రాల ఆరోగ్య ప్రమాణాల నివేదిక ప్రకారం, దేశంలో సగటు ఆయుష్షు పరిమితి పురుషులకు 66.9 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 70.3 ఏళ్లు. తెలంగాణలో ఇది పురుషులకు 69.4 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 73.2 ఏళ్లుగా నమోదైంది. రాష్ట్రంలో గత అయిదేళ్లుగా వైద్యారోగ్య రంగం అభివృద్ధి దిశగా పురోగమిస్తోందని సామాజిక ఆర్థిక ముఖచిత్రం-2019 (సోషియో ఎకనమిక్‌ అవుట్‌లుక్‌) పేర్కొంది. కేసీఆర్‌ కిట్‌ పథకం వల్ల తల్లీబిడ్డలకు మేలు జరిగిందని తెలిపింది. ప్రభుత్వాసుపత్రుల్లో ప్రసవాల శాతం 33 నుంచి 60 శాతానికి పెరిగాయి. ఈ పథకం కింద ఇప్పటివరకూ రూ.589.09 కోట్లను లబ్ధిదారుల ఖాతాల్లోకి నేరుగా జమ చేశారని పేర్కొంది. బాలింత మరణాలు లక్షకు దేశంలో 130 ఉండగా, తెలంగాణలో 81గా ఉంది. ప్రతి వెయ్యి శిశుమరణాలకు దేశంలో 33 ఉండగా రాష్ట్రంలో 29గా ఉన్నాయి.

అటవీ శాఖకు రూ.510 కోట్లు

పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌లో అటవీశాఖకు నిధుల కేటాయింపు పెరిగింది. అడవుల రక్షణకు, విస్తరణకు రూ.501.26 కోట్లు ప్రకటించారు. జూపార్కు, టైగర్‌ ప్రాజెక్టు, అటవీకరణ నిధి కింద మరో రూ.8.67 కోట్లు కలిపి మొత్తంగా రూ.509.93 కోట్ల కేటాయింపులు జరిగాయి. ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌లోని రూ.342 కోట్లతో పోలిస్తే ఇది రూ.167 కోట్లు అధికం. రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో 24 శాతం అడవులున్నాయి. భూపాలపల్లి, భద్రాద్రి, నాగర్‌కర్నూల్, కుమురం భీం జిల్లాల్లో 50 శాతం అటవీ విస్తీర్ణం ఉంది. ఇన్నాళ్లు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖాతాలో భారీ మొత్తంలో ఉన్న ‘కంపా’ నిధులు రాష్ట్ర ఖాతాకు బదిలీ కావడం, జంగిల్‌ బచావో, జంగిల్‌ బడావో నినాదానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంతో పూర్తిబడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు పెరిగాయి. ‘కంపా’ నిధుల్లో రూ.3,110 కోట్లు కేంద్ర ఖాతా నుంచి రాష్ట్ర ఖాతాకు బదిలీ కాగా, అందులోంచి రూ.501.26 కోట్లు ఖర్చు పెట్టేందుకు కేంద్రం ఆమోదం తెలిపింది. ఈ మేరకు రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులు జరిపారు.

మహిళా శిశు సంక్షేమం

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మహిళా శిశు సంక్షేమానికి మొత్తంగా రూ. 1,507.70 కోట్లు కేటాయించింది. ఇందులో ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 708.52 కోట్లు ఇచ్చింది. మహిళల భద్రతకు నిధులు పెంచింది. గతంలో రూ. 10 కోట్లు ఉంటే, ఇప్పుడు రూ. 18 కోట్లకు పెంచింది. అంగన్‌వాడీ భవనాల నిర్మాణానికి నిధులు ఇవ్వలేదు. వేధింపులు, దాడుల కేసుల్లో బాధిత మహిళలకు సత్వర సహాయం కోసం రూ. 4 కోట్లు పేర్కొంది. ఐసీడీఎస్, ఆరోగ్యలక్ష్మి, పౌష్టికాహారం పథకాల కింద రూ. 621.94 కోట్లు ఇచ్చింది. పౌష్టికాహారం కోసం రూ. 410 కోట్లు కేటాయించింది. ఆరోగ్యలక్ష్మి పథకం కింద గర్భిణులు, బాలింతలకు పౌష్టికాహారం అందించేందుకు రూ. 127.24 కోట్లు ఇవ్వనున్నట్లు తెలిపింది. ఐసీడీఎస్‌ పథకం కింద రూ.40 కోట్లు కేటాయించింది.

దివ్యాంగుల కోసం...

దివ్యాంగులకు అవసరమైన పరికరాల కొనుగోలు, పంపిణీకి ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఈ పద్దు కింద గతంలో కేవలం రూ. 82 లక్షలు ఇవ్వగా, ఈ ఏడాది రూ. 3 కోట్లకు పెంచింది. పునరావాసం కోసం రూ. 4 కోట్లు, వివాహ ప్రోత్సాహకాలు, పెట్రోలు రాయితీ కింద రూ. 4 కోట్లు చూపించింది. దివ్యాంగుల సంక్షేమానికి గత ఏడాదికి సవరించిన అంచనాలతో పోల్చితే ప్రగతి పద్దు కింద రూ. 11 కోట్లు పెరిగి, అంచనాలు రూ. 22 కోట్లుగా చూపింది.

కార్మిక, ఉపాధి రంగాలు

కార్మిక, ఉపాధి కల్పనశాఖకు ప్రభుత్వం రూ. 391.02 కోట్లు కేటాయించింది. నైపుణ్యాభివృద్ధి పథకానికి రూ. 3.95 కోట్లతో సరిపెట్టింది. గత ఏడాది రూ. 49 కోట్లు కేటాయించారు. ఈ ఏడాది పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌లో ఐటీఐలకు కేటాయింపులు తగ్గాయి. వాటి భవనాల నిర్మాణానికి ఒక్క రూపాయీ ఇవ్వలేదు. ఉపాధి కల్పన కార్యాలయాలకు గతంలో రూ. 4.51 కోట్లు ఇస్తే ఇప్పుడు 89.90 లక్షలతో సరిపెట్టారు. మల్లేపల్లి ఐటీఐకి రూ. 5.79 కోట్ల నుంచి రూ. 49 లక్షలకు తగ్గించింది. సంకల్ప్‌ పథకం కింద నైపుణ్యాభివృద్ధికి గతంలో రూ. 9 కోట్లు ఇస్తే ఇప్పుడు ఒక్క రూపాయీ ఇవ్వలేదు.

తలసరి ఆదాయం

రాష్ట్రంలో సగటు పౌరుడి తలసరి ఆదాయం భారీగా పెరిగింది. 2018-19 నాటికి ధరల సూచీ ప్రకారం తెలంగాణలో ఒక్కొక్కరి ఆదాయం రూ. 2,05,696గా నమోదైంది. ఇది జాతీయ సగటుతో పోల్చితే రూ.79,290 అధికం. ఈ విషయంలో రంగారెడ్డి జిల్లా అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. ఆ తర్వాతి స్థానంలో రాజధాని హైదరాబాద్‌ ఉంది. స్థూల జిల్లా సగటు ఉత్పత్తిలో మాత్రం హైదరాబాద్‌ అగ్రస్థానంలో ఉంటే.. రంగారెడ్డి జిల్లా తరువాతి స్థానంలో ఉంది. వెనుకబడిన జిల్లాలైన కుమురంభీం ఆసిఫాబాద్, రాజన్న సిరిసిల్ల, వనపర్తి, జోగులాంబ గద్వాల చివరి స్థానాల్లో ఉన్నాయి.
» 2017-18తో పోలిస్తే తెలంగాణ సగటు తలసరి ఆదాయం రూ. 24,999 పెరిగి రూ. 2,05,696గా నమోదైంది. ఇది 13.8 శాతం వృద్ధిరేటుతో సమానం. ఇదే సమయంలో జాతీయ వృద్ధి రేటు కేవలం 10 శాతంగా ఉంది. సగటు ఆదాయం రూ. 1,26,406.
» 2011-12లో రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం రూ. 91,121గా ఉంది. అప్పటితో పోలిస్తే ప్రస్తుత ఆదాయం 126 శాతం పెరగగా, జాతీయ సగటు తలసరి ఆదాయం 100 శాతం మాత్రమే పెరిగింది. తెలంగాణ వృద్ధిరేటు 10.8 శాతం నుంచి 13.8 శాతానికి పెరిగితే.. జాతీయ వృద్ధిరేటు 11.9 శాతం నుంచి 10 శాతానికి తగ్గింది.
» స్థూల జిల్లా సగటు ఉత్పత్తిలో హైదరాబాద్‌ రూ. 1,67,354 కోట్లతో అగ్రస్థానంలో ఉంది. కుమురంభీం జిల్లా ఉత్పత్తి (హైదరాబాద్‌లో కేవలం 3.86 శాతంతో) రూ. 6,463 కోట్లుగా ఉంది.
» జిల్లాల వారీగా తలసరి ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే రంగారెడ్డి కన్నా హైదరాబాద్‌ తలసరి ఆదాయం రూ. 95,778 తక్కువ. అత్యంత తక్కువ తలసరి ఆదాయం కలిగిన జిల్లాగా జగిత్యాల (రూ. 92,751) ఉంది.

రోడ్లు, భవనాలు

రహదారులు-భవనాల శాఖకు నిధుల కేటాయింపులో ప్రభుత్వం కోత విధించింది. 2019-20 సంవత్సరానికి రూ.1,411.94 కోట్లు కేటాయించింది. ఫిబ్రవరిలో ప్రవేశపెట్టిన ఓటాన్‌ అకౌంట్‌ బడ్జెట్‌లో రూ.2,176 కోట్లు కేటాయించగా ప్రస్తుతం రూ.764.06 కోట్లు తగ్గించింది. కేటాయింపుల్లో రూ.1,055.23 కోట్లు జీతభత్యాల నిర్వహణకే సరిపోతాయి. అభివృద్ధి పనులకు మిగిలేది కేవలం రూ. 356.71 కోట్లు మాత్రమే. రూ.4,800 కోట్లు అప్పు తీసుకునేందుకు ప్రభుత్వం పూచీకత్తు ఇవ్వగా రూ.2,200 కోట్ల రుణాన్ని బ్యాంకుల నుంచి తీసుకున్న ఆర్‌అండ్‌బీ అధికారులు గుత్తేదారులకు సర్దుబాటు చేశారు.
అయిదున్నరేళ్లలో రూ. పది వేల కోట్లు
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత ప్రభుత్వ ప్రాధామ్యాలో రహదారులు-భవనాల శాఖ ఒకటి. గడిచిన అయిదున్నరేళ్లలో సుమారు రూ.10,230 కోట్లను ప్రభుత్వం ఖర్చు చేసింది.రెండేళ్లుగా నిధుల కేటాయింపులు కొంత మందగించాయి. గతంలో మంజూరు చేసిన నిధులకు సంబంధించిన పనులనే కొనసాగిస్తున్నారు. 8,300 కిలోమీటర్ల మేర జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయి రహదారులను అభివృద్ధి చేశారు. సుమారు 400 వంతెనలను పూర్తి చేశారు.

3 లక్షల కోట్లు దాటనున్న రుణాలు

రాష్ట్ర అప్పులు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. బడ్జెట్‌ ద్వారానే కాకుండా బడ్జెట్‌ బయటా తెస్తుండటంతో 2020 మార్చి నాటికి అన్ని అప్పులు కలిపి రూ.3 లక్షల కోట్లను దాటనున్నాయి. అప్పులతోపాటు వాటిపై చెల్లించాల్సిన వడ్డీలూ పెరుగుతూ ఇప్పుడవి రూ.14,574 కోట్లకు చేరాయి. గతేడాది కంటే 24 శాతం మేర వడ్డీలు పెరిగాయి. సాగునీటి ప్రాజెక్టుల వంటి ఆస్తుల కల్పనకు ప్రభుత్వం రుణాలపైనే ఆధారపడుతోంది. ఇలా బడ్జెట్‌ ద్వారా తెచ్చిన అప్పులు 2016-17 నాటికి రూ.1.29 లక్షల కోట్లు ఉండగా అవి 2019 మార్చినాటికి రూ.1.79 లక్షల కోట్లకు చేరాయి. తాజా బడ్జెట్‌లో చూపించిన రూ.24 వేల కోట్లను కలిపితే 2020 మార్చినాటికి అప్పులు రూ.2.03 లక్షల కోట్లకు పెరుగుతాయి. వీటిని జీఎస్‌డీపీతో పోలిస్తే అందులో 21.39 శాతం మేర ఉంటాయి. ఇంతకు ముందటి మూడేళ్ల కంటే ఇది కొంత ఎక్కువే. రాష్ట్రం ప్రధానంగా ప్రతినెల ఆర్‌బీఐ నిర్వహించే వేలం ద్వారా ఆర్థిక సంస్థలకు పదేళ్ల కాలవ్యవధి ఉండే బాండ్లను విక్రయించి, రుణాలను సేకరిస్తూ ఉంటుంది. ప్రస్తుత రూ.2.03 లక్షల కోట్ల అప్పుల్లోనూ 80 శాతం మేర ఇలా బాండ్ల ద్వారా తెచ్చినవే ఉన్నాయి. కేంద్ర రుణాలు రూ.9,457 కోట్లు, ఇంకా స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థల నుంచి తీసుకున్నవి రూ.12,391 కోట్లు, ఉద్యోగుల భవిష్యనిధి, చిన్న పొదుపు మొత్తాలు తదితరాల నుంచి తీసుకొన్నవి రూ.18,813 కోట్లు ఉన్నాయి.

బడ్జెట్‌ బయట అప్పులు
బడ్జెట్‌ బయట తెచ్చే అప్పులు 2020 మార్చినాటికి రూ.77 వేల కోట్లకు చేరతాయి. బడ్జెట్‌ ద్వారా తెచ్చే అప్పులకు ఎఫ్‌ఆర్‌బీఎం చట్టం ఆంక్షలు విధిస్తుండటంతో బడ్జెట్‌తో సంబంధం లేకుండా అప్పులను తెచ్చే విధానాన్ని రాష్ట్రాలు అనుసరిస్తుంటాయి. ఆయా పనులకు సంబంధించిన కార్పోరేషన్లను ఏర్పాటు చేసి, వాటి ద్వారా సేకరించే అప్పులకు ప్రభుత్వం హామీగా నిలుస్తుంది. దీంతో అవన్నీ ప్రభుత్వ ద్రవ్య బాధ్యతలుగానే మారతాయి. ఆయా సంస్థలు వాటిని చెల్లించకపోతే ప్రభుత్వమే వాటిని కట్టాలి. ఇలా బడ్జెట్‌ బయట 2019 మార్చి నాటికి రూ.77 వేల కోట్లకు తాను హామీ ఇచ్చినట్టు తాజా బడ్జెట్‌ గణాంకాల్లో ప్రభుత్వం వెల్లడించింది. 2020 మార్చినాటికి మరో రూ.34 వేల కోట్లకు హామీలను ఇవ్వబోతోంది. దీంతో బడ్జెట్‌ బయటి ద్రవ్య బాధ్యతలు రూ.ఒక లక్ష కోట్లను దాటి, వీటికి బడ్జెట్‌ ద్వారా తెచ్చేవాటిని కలిపితే మొత్తం అప్పులు రూ.3 లక్షల కోట్లను దాటుతాయి. అప్పులు పెరిగేకొద్దీ వడ్డీల భారమూ తీవ్రమవుతోంది. బాండ్ల ద్వారా సేకరించే రుణాలను పదేళ్ల తర్వాత తిరిగి చెల్లించనున్నప్పటికీ వాటిపై వడ్డీలను ఎప్పటికప్పుడు జమచేయక తప్పదు. ఇలా మొత్తం అప్పులపై 2019-20లో రూ.14,574 కోట్లను చెల్లించాలని తాజా బడ్జెట్‌లో ఆర్థికశాఖ అంచనా వేసింది. ఇటువంటి వడ్డీలు 2017-18లో రూ.10,835కోట్ల మేర ఉన్నాయి.
తలసరి అప్పు రూ.88,068
రాష్ట్రంలో తలసరి అప్పు 2020 మార్చినాటికి రూ.88,068కి చేరనుంది. ఇది 2019 మార్చినాటి తలసరి అప్పుతో పోలిస్తే రూ.15,026 అధికం. రాష్ట్ర బడ్జెట్, బడ్జెట్‌ ఆవల రుణాలు రూ.3.10లక్షల కోట్లకు చేరనుండటంతో, రాష్ట్ర జనాభా 3.52 కోట్లకు దాన్ని అన్వయించినప్పుడు తలసరి అప్పు రూ.88,068గా లెక్కతేలుతోంది. 2019 మార్చినాటికి రెండు రకాల అప్పులు కలిపి రూ.2.57 లక్షల కోట్ల మేర ఉండటంతో అప్పటికి తలసరి అప్పు రూ.73,042 ఉంది.

పెండింగులో ఉన్న బిల్లులు (రూ.కోట్లలో)
నీటిపారుదల శాఖ: 10,000
వ్యవసాయశాఖ
రైతుబంధు పథకం: 2000
వడ్డీలేని రుణాలు 800
బిందుసేద్యం రుణాలు 200
వ్యవసాయ యంత్రాలు 300
సంక్షేమ శాఖలు
కల్యాణలక్ష్మి పథకం: 800
రాయితీ రుణాల పథకం: 253
ఉపకార వేతనాలు: 2400
వైద్యశాఖ: 500
పరిశ్రమల శాఖ: 1500
రోడ్లు, భవనాల శాఖ: 2300
ఎంఎంటీఎస్‌ రైళ్ల విస్తరణ: 350

 

Posted on 10.09.2019